Tussen Cluny en Compostela: de verborgen parel van Taizé

Église Sainte-Marie-Madeleine de Taizé

Hoog op een heuvel boven de vallei van de Grosne ligt het kleine dorp Taizé.
Hier staat de bescheiden, maar indrukwekkende Sainte-Marie-Madeleine:
een romaanse dorpskerk die al meer dan tien eeuwen een plaats van gebed en ontmoeting is.

Het is een van de vroeg bewaard gebleven romaanse dorpskerken in het zuiden van de Bourgogne.

Wat deze kerk tevens bijzonder maakt, is niet alleen haar architectuur,
maar ook haar voortdurende gebruik:
de Sainte-Marie-Madeleine is 24 uur per dag geopend als gebedsruimte.
Het is indrukwekkend om te beseffen dat
hier al duizend jaar de stilte wordt gezocht en gebeden uitgesproken.

Historische wortels: van kapel tot parochiekerk

Taizé staat voor het eerst vermeld aan het einde van de 9e eeuw onder de naam In Thaiacensi. In de 10e eeuw duikt het dorp herhaaldelijk op in les Chartres de l’abbaye de Cluny, de oorkonden van de machtige abdij van Cluny. Rond 1120 worden de gronden van Taizé eigendom van de abdij en wordt het dorp een parochie verbonden aan het château de Lourdon.

Taizé wordt in de Middeleeuwen vermeld als halte op de pelgrimsroute richting Santiago de Compostela, wat wijst op een zekere religieuze betekenis binnen het regionale netwerk van pelgrimswegen.

De eerste kerkelijke vermelding betreft de kapel Sancti Martini, gewijd aan Sint-Maarten, vermoedelijk aan het einde van de 9e eeuw. Een eeuw later is de kapel opnieuw genoemd in documenten uit Mâcon. Waarschijnlijk is de kleine kerk dan herbouwd of vernieuwd. Het grote triomfboog-arcade, de kruising en de onderbouw van het huidige schip dateren mogelijk uit deze fase (einde 10e – begin 11e eeuw).

De noordelijke en zuidelijke buitenmuren vertonen nog steeds kleine stenen uit deze periode, evenals dichtgemetselde traveeën onder de romaanse ramen van het schip. De kerk is, zoals de meeste romaanse kerken, georiënteerd op het oosten.

De romaanse heropbouw in de 12e eeuw

De apsis, de klokkentoren en het bovenste deel van het schip dateren uit de eerste helft van de 12e eeuw; het schip en het oostelijke gedeelte zijn verbouwd en voorzien van een spitsbooggewelf.
Opmerkelijk is dat de kerk nadien weinig structurele wijzigingen ondergaat. Daardoor bleef haar romaanse karakter uitzonderlijk goed bewaard.

In 1156 verschijnt de kerk officieel onder de naam Sainte-Marie-Madeleine. Daarmee wordt zij een parochiekerk onder bescherming van Cluny.

Het zeer eenvoudige interieur kenmerkt zich door spitsbogen op pilasters in het schip, die het gewelf zonder dwarsribben ondersteunen, een langwerpige koepel in het koor en een spitsboogvormige apsis met vijf traveeën.

De 18e tot 21e eeuw: bescherming en restauratie

In de 18e eeuw is aan de westgevel een voorportaal toegevoegd om de ingang te beschermen. Ook worden enkele vensters vergroot of vernieuwd.

Tijdens de 19e en 20e eeuw vinden vooral onderhoudswerken plaats, zonder wijziging van het oorspronkelijke grondplan (behalve de toevoeging van een sacristie aan de noordzijde). In 1913 werd de kerk officieel geklasseerd als Monument historique. De kerk wordt gerestaureerd in 1984 en opnieuw rond 2015.

communauté de Taizé

In 1940 sticht frère Roger in Taizé een oecumenische gemeenschap: de communauté de Taizé. Zijn droom is een plaats van verzoening tussen christelijke denominaties en een ontmoetingsplek voor jongeren uit de hele wereld.

De eerste jaren maken de broeders van Taizé voor hun dagelijkse gebeden gebruik van de romaanse dorpskerk. Tot in 1962 door internationale vrijwilligers van Aktion Sühnezeichen de Église de la Réconciliation wordt gebouwd.

Vanaf het begin engageert de communauteit zich voor het behoud van de romaanse kerk.

Architectuur van de romaanse kerk: Bourgondische eenvoud

De kerk is een typisch voorbeeld van een kleine Bourgondische romaanse kerk in cluniacensische stijl,
gebouwd in okerkleurige kalksteen.

grondplan

rechthoekig eenbeukig schip
gevolgd door een koorruimte met travee onder een vierkante klokkentoren
een klokkentoren met de bekende Lombardische bogen
halfronde apsis aan de oostzijde
18e-eeuws voorportaal
sacristie aan de noordzijde

gevel en schip

De westgevel heeft een driehoekig fronton met een rondboogportaal. Het 18e-eeuwse portaal rust op pilasters met zware consoles.

Het schip heeft kleine, hooggeplaatste romaanse rondboogvensters. Onder deze openingen zijn nog sporen zichtbaar van oudere vensters uit het oorspronkelijke gebouw.

Binnen is de kerk opvallend sober: wit bepleisterde muren, weinig meubilair en een bijna meditatieve leegte. Het schip is overdekt met een gebroken tongewelf, gedragen door blinde spitsbogen die rusten op eenvoudige pilasters.

de apsis

De halfronde apsis telt vijf rondboogvensters. Drie zijn romaans, twee zijn later vergroot. Een kleine oculus boven het apsisdak verlicht de ruimte onder de toren. Het geheel is bedekt met een traditionele lavedakbedekking (platte natuurstenen dakplaten).

de klokkentoren

De fraaie klokkentoren heeft drie verdiepingen met hoekstenen, twee traveeën met dubbele zuiltjes, Lombardische arcaden, een tandlijstfries en een stenen piramide.

Een blinde onderbouw
Twee geledingen gescheiden door een cordonlijst
Lombardische banden en boogfriezen
Dubbele galmgaten met kleine zuiltjes en eenvoudig gebeeldhouwde kapitelen
Een stenen piramidedak

Interieur en decoratie

De huidige inrichting is uiterst sober, mede door de restauratie van 1984.

Modern hoofdaltaar
Zijaltaar met icoon van Maria met Kind
Klein smeedijzeren kruisbeeld
Moderne kleurrijke glasramen
Glasraam met voorstelling van Sint-Franciscus van Assisi
Ingebouwde wijwaterbak
Gedenkplaat voor gesneuvelde soldaten

Op de begraafplaats voor de kerk worden de gestorven inwoners van Taizé begraven,
zo ook de broeders van Taizé.
Frère Roger, overleden in 2005, ligt op het kleine kerkhof begraven naast de kerk.