Een kosmisch duel tekent het landschap van Zuid-Bourgondië

De Steen van de Duivel en de Steen van God

Tussen wijngaarden, kalkstenen heuvels en eeuwenoude kastelen leeft in het zuiden van Bourgondië een merkwaardige legende voort.

Het is een verhaal over Christus en de Duivel,
over een krachtmeting die volgens de overlevering het landschap
tussen Brancion, Nobles en Uxelles voorgoed heeft gevormd.

Een kosmisch duel boven Bourgondië

De legende van de steenworp tussen Christus en de Duivel is geen uniek Bourgondisch verhaal. Gelijkaardige verhalen komen voor in Bretagne, de Ardennen, de Morvan en zelfs in Zwitserland. Overal proberen volksverhalen raadselachtige stenen, rotsen en menhirs te verklaren door ze te verbinden met een strijd tussen goed en kwaad.

Vaak krijgt de Duivel de grootste, zwaarste of verste steen toegeschreven. Christus of een heilige wint uiteindelijk moreel de strijd, maar de steen van de Duivel blijft zichtbaar in het landschap als herinnering aan zijn kracht.

Ook in Zuid-Bourgondië kreeg een reeks mysterieuze stenen zo een plaats in het collectieve geheugen van de bevolking.

De verloren Verleidingssteen van Brancion

Ons verhaal begint in Brancion, een van de mooiste middeleeuwse dorpen van Bourgondië. Hoog boven de vallei waakt het kasteel nog altijd over de omgeving. Volgens de legende ontmoeten Christus en de Duivel elkaar hier bij de Pierre de la Tentation, de Verleidingssteen.

De precieze ligging van deze steen is vandaag niet meer bekend.
Lokale auteurs situeren haar op de kam tussen het kasteel en de Saint-Pierrekerk, vanwaar men uitkijkt over de vallei richting Nobles en Uxelles. Mogelijk ging het om een verdwenen rotsblok of cultussteen. Archeologisch bewijs ontbreekt, maar de plek vormt een logisch decor voor de beroemde uitdaging.

Waar de steen van God neerkwam

De wedstrijd was eenvoudig, maar de inzet groot. De twee tegenstanders nemen elk een enorme steen op en werpen die met al hun kracht de vallei in.

Christus kiest volgens de overlevering een lichte steen. Deze komt relatief dichtbij terecht op een plaats die tegenwoordig bekendstaat als Pierre Levée of Champ de la Fâ in het gehucht Nobles, behorend tot La Chapelle-sous-Brancion. Dit ligt op ongeveer vier kilometer van Brancion.

In Nobles staat nog altijd de indrukwekkende menhir van het Champ de la Fâ, ook bekend als de Pierre Levée. De steen is duizenden jaren ouder dan de legende zelf en dateert uit het neolithicum. Zoals zoveel prehistorische monumenten in Frankrijk kreeg ook deze menhir later een plaats in de christelijke volksverbeelding.

De oude menhir werd zo de Steen van God, voor generaties bewoners vormt de menhir het tastbare bewijs dat Christus zijn steen tot hier had geworpen.

De overwinning van de Duivel

De Duivel is woedend en wil zijn macht tonen. Hij neemt een zwaardere, rode steen op en werpt die enorme kracht over de vallei hee.

Zijn steen komt neer in het gehucht Uxelles, op het grondgebied van Chapaize, zes tot acht kilometer van Brancion. Daarmee lijkt de Duivel de wedstrijd te winnen. De steen wordt bekend als de Pierre du Diable, de Steen van de Duivel.

De huidige menhir van Uxelles heeft echter een bijzondere geschiedenis. De oorspronkelijke steen verdween in de loop der eeuwen. Oude kadasterkaarten van Chapaize vermelden nog altijd een plaats die La Pierre Levée wordt genoemd, een aanwijzing dat hier ooit een staande steen stond.

Om die herinnering levend te houden liet de heer De La Chapelle, eigenaar van het kasteel van Uxelles, in juli 1995 een nieuwe menhir oprichten. Die staat vandaag aan de voet van het kasteel en wordt nog steeds geassocieerd met de beroemde Duivelssteen.

Twee menhirs, één verhaal

De twee stenen vertellen samen een opmerkelijk verhaal.
De menhir van Nobles draagt een stenen kruis op zich. Vermoedelijk is dit in de Middeleeuwen aangebracht. Zoals zoveel prehistorische monumenten in Bourgondië werd de oude heidense steen opgenomen in de christelijke wereld en gekerstend met een kruis.

De menhir van Uxelles draagt daarentegen geen kruis. Dat verschil versterkt de symbolische tegenstelling tussen de Pierre du Christ en de Pierre du Diable. De ene steen werd letterlijk gekerstend; de andere bleef verbonden met de wereld van de legende en het bovennatuurlijke.

De mythische driehoek

Brancion, Nobles en Uxelles vormen samen een opmerkelijke driehoek in het landschap.

Brancion is de plaats van de uitdaging.
Nobles is de plek waar de steen van God neerkwam.
Uxelles markeert de plaats waar de steen van de Duivel terechtkwam.

Deze drie locaties liggen slechts enkele kilometers van elkaar verwijderd, maar vertellen samen een verhaal dat generaties lang werd doorgegeven. Vanuit Brancion kijkt men letterlijk uit over de twee andere punten van de legende.

Waarschijnlijk ontstond het verhaal als een christelijke verklaring voor veel oudere monumenten uit het neolithicum. De zichtlijnen tussen de drie locaties, de aanwezigheid van mysterieuze menhirs en de behoefte om betekenis te geven aan het landschap smolten samen tot één krachtig verhaal.

Voor de middeleeuwse mens was deze driehoek meer dan een geografische werkelijkheid. Ze werd een symbolisch landschap waarin orde tegenover chaos stond, het kasteel tegenover de wildernis, Christus tegenover de Duivel.

Van prehistorie tot volksverhaal

Voor historici zijn de stenen vooral overblijfselen van gemeenschappen die duizenden jaren vóór de Romeinen in Bourgondië leefden.

Voor de bewoners van de streek waren ze echter veel meer dan archeologische monumenten. Ze waren bakens in het landschap, plaatsen van herinnering en bronnen van verhalen.

De legende van Christus en de Duivel die elkaar uitdagen vanaf de Verleidingssteen van Brancion behoort tot die rijke Bourgondische traditie waarin oude stenen, kastelen en heuvels een ziel krijgen.

Of je nu gelooft in de legende of niet, deze route voert langs enkele van de mooiste uitzichtpunten van Zuid-Bourgondië en laat zien hoe prehistorische monumenten, middeleeuwse kastelen en volksverhalen samen een onvergetelijk landschap hebben gevormd.

Je wandelt door een landschap van prehistorie, middeleeuwse geschiedenis en volksverbeelding. De stenen staan er nog steeds en vertellen hun verhaal aan wie wil luisteren.

Het kasteel van Uxelles, wachter van de vallei

Hoog boven de vallei van de Grosne verheft zich het kasteel van Uxelles, een van de minder bekende maar historisch bijzonder interessante kastelen van Zuid-Bourgondië. Het domein ligt op een uitstekende rotskam en domineert het landschap tussen Cluny en Tournus.

Reeds in de elfde eeuw stond hier een versterkte burcht van de heren van Uxelles, nauw verbonden met de machtige heerlijkheid Brancion. Volgens de overlevering werd het eerste kasteel gebouwd door Bernard le Gros, heer van Uxelles. Een middeleeuwse legende vertelt zelfs dat hij na zijn dood verscheen aan een prior van Cluny om vergiffenis te vragen voor de wandaden die vanuit zijn “roversnest” waren gepleegd.

Het oorspronkelijke complex bestond uit meerdere ommuurde verdedigingsringen, torens, een donjon en een eigen kapel. Nadat het domein in handen kwam van de familie De La Chapelle werd een groot deel van de vervallen middeleeuwse burcht afgebroken. Rond 1835 verrees op dezelfde plaats het huidige kasteel. Het château is privé en niet te bezoeken.

Aan de voet van dit kasteel staat tegenwoordig de menhir van Uxelles, de beroemde Steen van de Duivel uit de legende.

De wandeling van God en de Duivel

Afstand: circa 10 kilometer
Moeilijkheid: gemakkelijk tot matig
Beste periode: voorjaar en herfst

Brancion – De plaats van de uitdaging

Start in het middeleeuwse Brancion. Bezoek de kasteelruïne en de romaanse kerk en geniet van het uitzicht over de vallei waar volgens de overlevering de beroemde steenworp plaatsvond.

Nobles – De Steen van God

Daal af naar La Chapelle-sous-Brancion en het gehucht Nobles. Hier staat de Pierre Levée van het Champ de la Fâ, een indrukwekkende neolithische menhir die in de legende bekendstaat als de Steen van God.

Uxelles – De Steen van de Duivel

Volg de landelijke wegen richting Chapaize en Uxelles. Aan de voet van het kasteel staat de huidige menhir van Uxelles, opgericht in 1995 ter herinnering aan de verdwenen oorspronkelijke steen.