De ongelooflijke geschiedenis van de Chevalier d'Éon,
spion, diplomaat en het grootste identiteitsmysterie van de achttiende eeuw
dit is het tweede deel van het spannende verhaal van chevelier d’Éon,
hier lees je het eerste deel van het verhaal.
Europa raakt in de ban van een gerucht
Terwijl de diplomatieke strijd voortduurt, ontstaat een heel in het koninkrijk Groot-Brittannië een ander verhaal.
Londen begint zich af te vragen of de mysterieuze Franse diplomaat eigenlijk wel een man is.
D’Éon heeft een slank postuur, een glad gezicht en opvallend verfijnde manieren.
Zijn eerdere verschijningen in vrouwenkleding aan het Russische hof versterken de vermoedens.
In koffiehuizen, salons en herenclubs verspreiden deze geruchten zich razendsnel.
Al in 1767 worden de eerste weddenschappen afgesloten: is ridder d’Éon een man of een vrouw?
Éon houdt het raadsel in stand
Enkele jaren later is het een ware rage geworden. Er gaan bedragen om van vele duizenden ponden, een fortuin voor die tijd. De vraag of de Chevalier d’Éon een man of een vrouw is, werd de beroemdste weddenschap van het achttiende-eeuwse Londen.
De bedragen die met de weddenschappen gemoeid zijn, lopen zo hoog op dat wordt gevreesd dat d’Éon ontvoerd zou worden om eindelijk uitsluitsel over zijn geslacht te krijgen.
Opmerkelijk genoeg deed d’Éon niets om de geruchten te ontkrachten. Integendeel. Hij speelt er subtiel mee. Soms geeft hij een ontwijkend antwoord, soms zwijgt hij eenvoudigweg. Daarmee houdt hij de nieuwsgierigheid levend en vergroot hij zijn eigen legende.
Historici verschillen van mening over zijn motieven. Wilde hij zichzelf beschermen? Wilde hij de Franse regering onder druk zetten? Of genoot hij eenvoudig van de verwarring die hij veroorzaakte? Een definitief antwoord is nooit gevonden.
De fascinatie voor zijn identiteit leidde tot talloze spotprenten.
Op een van de bekendste is d’Éon in tweeën gedeeld:
rechts als Mademoiselle d’Éon in een rijk versierde hoepeljurk,
links als de Chevalier d’Éon in kleding van een Franse edelman.
Wanneer een gerucht werkelijkheid wordt
In 1774 besluit de Franse regering dat de situatie onhoudbaar is.
Lodewijk XV verlangt dat d’Éon eindelijk duidelijkheid geeft over zijn gender. Tot verrassing van vrijwel iedereen verklaart de voormalige officier officieel dat hij als meisje is geboren, maar dat zijn vader hem uit familiebelang als jongen heeft opgevoed.
Die verklaring is nooit overtuigend bewezen, maar de Franse regering besluit haar te accepteren. Na lange onderhandelingen, waarbij ook de schrijver en diplomaat Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais een belangrijke bemiddelende rol speelt, wordt een overeenkomst gesloten.
D’Éon krijgt toestemming om naar Frankrijk terug te keren. Daar staat echter één onwrikbare voorwaarde tegenover: voortaan moet hij zich altijd als vrouw kleden. Vanaf dat moment wordt le chevalier officieel La Chevalière d’Éon.
Aan het Hof van Lodewijk XVI verschijnt d’Éon in zorgvuldig vervaardigde japonnen. Rose Bertin, de beroemde modeontwerpster van koningin Marie-Antoinette, ontwerpt een complete garderobe voor hem. Aanvankelijk weet Rose Bertin nauwelijks of zij hem moest aanspreken als Monsieur of als Mademoiselle.
Die onzekerheid typeert precies het raadsel dat de Chevalier d’Éon inmiddels was geworden. En misschien is dat wel precies wat hij wil…
"Die mens was ingewikkeld en amusant."
Terug naar Bourgondië
Hoewel de overeenkomst met de Franse regering d’Éon in staat stelt terug te keren naar zijn vaderland, betekent dat nog geen terugkeer naar zijn oude leven. Integendeel: de voormalige officier, diplomaat en geheim agent moet voortaan officieel als vrouw leven. Als vrouw mag zij haar adelijke titels behouden, maar niet langer militaire uniformen dragen.
In 1777 wordt d’Éon aan het Hof van Versailles ontvangen in een japon die is ontworpen door Rose Bertin. De hofhouding kijkt nieuwsgierig toe. Is dit dezelfde officier die enkele jaren eerder nog met dragonders ten strijde was getrokken?
Lodewijk XVI laat er geen misverstand over bestaan en blijft bij zijn besluit: d’Éon mag uitsluitend nog vrouwenkleding dragen. Als de ridder korte tijd later opnieuw in een militair uniform verschijnt om dienst te nemen tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, laat de koning hem arresteren. Uiteindelijk wordt hij verbannen naar zijn geboortestreek en gaat hij weer bij zijn moeder wonen.
Terug naar Tonnerre
In Tonnerre probeert de voormalige spion een rustiger bestaan op te bouwen. Hij beheert de familiebezittingen en houdt zich bezig met de wijngaarden die al generaties lang met de familie verbonden zijn.
Toch is de rust betrekkelijk. Zijn naam blijft onderwerp van gesprek en zijn reputatie reist hem overal vooruit. De Bourgondiër die ooit vertrouwelijke missies voor de Franse koning uitvoerde, kan nergens nog anoniem over straat.
De Revolutie verandert alles
Wanneer in 1789 de Franse Revolutie uitbreekt, leeft d’Éon opnieuw tussen hoop en onzekerheid. Hij voelt zich nog altijd militair in hart en nieren en biedt de nieuwe machthebbers aan een vrijwilligerslegioen op te richten om Frankrijk te verdedigen. Zijn ervaring als officier en diplomaat lijkt daarvoor een uitstekende basis. Het voorstel is vriendelijk aangehoord, maar nooit uitgevoerd.
De politieke omwentelingen hebben ondertussen desastreuze gevolgen voor de persoonlijke situatie van d’Éon. Zijn bezittingen in Frankrijk worden geconfisqueerd. Het meubilair van zijn huis in Tonnerre verkocht en de documenten die hij jarenlang zorgvuldig heeft bewaard, verdwijnen in handen van de overheid. Van de invloedrijke diplomaat bleef weinig over.
Van geheim agent tot straatarme schermer
In 1785 keert d’Éon gebroken terug naar Londen. Daar begint de moeilijkste periode van zijn leven.
Hij leeft nog slechts van een bescheiden pensioen dat koning George III hem had toegekend. Om rond te komen geeft hij openbare schermdemonstraties. Ondanks zijn leeftijd en zijn zware vrouwenkleding blijkt hij nog altijd een uitzonderlijk schermer.
Een tijdgenoot schrijft met enige bewondering dat schermmeesters ervoor betalen om door de beroemde Chevalière verslagen te worden. Niet alleen om ‘haar’ talent, maar ook omdat het publiek massaal komt kijken naar de beroemdste vrouw -of misschien toch man – van Europa.
Toch kunnen die inkomsten zijn financiële problemen niet oplossen. In 1791 ziet d’Éon zich gedwongen zijn kostbare bibliotheek van ongeveer achtduizend boeken te verkopen, een verzameling die hij zijn hele leven heeft opgebouwd. Een jaar later overlijdt zijn moeder, waardoor de laatste hechte band met zijn geboortestreek verdwijnt.
In 1796 raakt hij tijdens een openbare schermwedstrijd in Southampton ernstig gewond als de punt van een degen afbreekt en diep in zijn rechterarm doordringt. Hoewel hij herstelt, wordt hij lichamelijk nooit meer de oude. Vanaf dat moment glijdt zijn leven langzaam af naar armoede.
De laatste jaren
In zijn laatste levensfase vindt de ooit zo gevierde diplomaat in Londen een veilig onderkomen bij de Franse weduwe en pensionhoudster Mary Cole. Veertien jaar lang deelt zij haar huis met de gevallen spion en groeit uit tot zijn verzorgster, vertrouwelinge en laatste steun in een leven dat steeds verder in armoede wegzakt. Maar ook hier achtervolgen de schulden Éon. In 1804 worden zowel d’Éon als Cole voor korte tijd gevangengezet wegens deze openstaande schulden.
Na hun vrijlating probeert d’Éon nog eenmaal zijn leven op orde te krijgen. Hij sluit een contract voor de publicatie van zijn memoires, in de hoop daarmee inkomsten te verwerven.
Het loopt helaas anders. Na een beroerte en een val raakt hij gedeeltelijk verlamd. De laatste twee jaren van zijn leven brengt hij bedlegerig door. Op 21 mei 1810 overlijdt Charles-Geneviève d’Éon de Beaumont in Londen, 81 jaar oud.
Mary Cole heeft tot aan zijn dood gedacht dat ze een vrouw in haar pension had.
De fascinatie voor d’Éon was zo groot dat al tijdens zijn leven een uitgebreide biografie verscheen. In 1799 liet hij bovendien zijn memoires optekenen. Beide publicaties droegen bij aan de mythevorming rond zijn persoon, al zijn de beschrijvingen waarschijnlijk deels geromantiseerd.
Het mysterie lijkt opgelost...
De dood van de Chevalier d’Éon betekent niet het einde van het verhaal. Integendeel.
Omdat Europa zich al tientallen jaren afvraagt of de beroemde diplomaat werkelijk een vrouw was, wordt direct na zijn overlijden een officiële autopsie uitgevoerd door de Londense chirurg Thomas Copeland. Daarbij zijnn meerdere artsen als getuige aanwezig. Hun conclusie is ondubbelzinnig: het lichaam bezat volledig ontwikkelde mannelijke geslachtskenmerken.
Na tientallen jaren van speculaties leek het grootste raadsel van de achttiende eeuw eindelijk opgelost. Of toch niet? Want hoewel de autopsie duidelijkheid gaf over zijn biologische geslacht, bleef één vraag onbeantwoord: waarom koos d’Éon ervoor tientallen jaren als vrouw te leven?
Historici zoeken daar nog altijd een antwoord op. Sommigen wijzen op zijn werkzaamheden als geheim agent, waarbij vermommingen een rol speelden. Anderen denken aan politieke noodzaak, psychologische factoren of simpelweg een uitzonderlijk talent om met verwachtingen en publieke nieuwsgierigheid te spelen.
Meer dan twee eeuwen na zijn dood is de Chevalier d’Éon nog altijd een bron van boeken, tentoonstellingen en historische discussies. Niet omdat zijn biologische geslacht nog een mysterie is, maar omdat hij als geen ander de grenzen tussen diplomatie, spionage, identiteit en theater wist te vervagen. Juist dat maakt de Chevalier d’Éon tot een van de fascinerendste persoonlijkheden uit de Europese geschiedenis.
In de voetsporen van 'd Éon
Wie het verhaal van Charles-Geneviève d’Éon de Beaumont wil ontdekken, begint in Tonnerre. Dit historische stadje in de wijnstreek van de Yonne ademt nog steeds de sfeer van het achttiende-eeuwse Frankrijk.
- Geboortehuis van de Chevalier d’Éon
In het statige Hôtel d’Uzès wordt de beroemde spion in 1728 geboren. Het gebouw herinnert aan de welgestelde familie waarin hij opgroeit. - In de Notre-Dame de Tonnerre is d’Éon twee dagen na zijn geboorte gedoopt.
Als je in Tonnerre bent, moet je zeker ook een bezoek brengen aan
- De mysterieuze bron van Tonnerre
De eeuwenoude wasplaats rond indrukwekkende karstbron Fosse Dionne behoort tot de bekendste bezienswaardigheden van de stad. - Het middeleeuwse ziekenhuis
Het imposante Hôtel-Dieu de Tonnerre, gesticht in de 13e eeuw, is een van de grootste middeleeuwse hospitalen van Europa en vertelt het verhaal van de lange geschiedenis van de stad..
bronnen
Aventuriers et explorateurs; Lucienne Delille
National Geographic
La vie militaire, politique et privée de demoiselle Charles-Geneviève-Louise-Auguste-Andrée-Thimothée Éon ou d’Éon de Beaumont;
M. de La Fortelle, 1779
https://www.history.nl/nl
https://www.britishmuseum.org
https://royalarmouries.org
www.gallica.fr
meest recente blogs zuidbourgogne.nl
Chevalier d’Éon: deel 2
Chevalier d’Éon: de Bourgondiër die een heel continent wist te misleiden
Berzé-le-Châtel: de stenen schildwacht van Cluny
De man die alles wilde begrijpen: Leonardo da Vinci in Lab71 in Dompierre-les-Ormes
Een kosmisch duel tekent het landschap van Zuid-Bourgondië
Saint-Laurent-en-Brionnais: een dorp, een toren en duizend jaar geschiedenis
Het vergeten verhaal van Madame d’Artagnan: de vrouw die haar eigen leven koos
De musketier, de mythe en het mysterie van Maastricht
Tussen Cluny en Compostela: de verborgen parel van Taizé
Nicolas Rolin en Guigone de Salins: macht en barmhartigheid in Bourgondië
Tour de Bourgogne: een avontuur op de fiets
