Saint-Laurent-en-Brionnais: een dorp, een toren en duizend jaar geschiedenis

Er zijn plekken waar je aankomt en het leven onmiddellijk vertraagt.
Saint-Laurent-en-Brionnais is zo’n plek.

Gelegen tussen de heuvels van de Brionnais staat Saint-Laurent-en-Brionnais bekend om zijn romaanse kerk,
trotse klokkentoren en rijke beeldhouwwerk.
Maar achter die verstilde aanblik schuilt een geschiedenis die meer dan duizend jaar teruggaat.

Van Merovingische sarcofagen en Cluniacensische monniken tot religieuze scholen, landbouwtradities en moderne wandelroutes:
Saint-Laurent-en-Brionnais vormt een bijzonder venster op het Bourgondische platteland.

De Brionnais ligt in het uiterste zuidwesten van de Bourgogne.

Een dorp met oude wortels

Archeologische vondsten tonen aan dat deze plek al vroeg bewoond was. Merovingische sarcofagen, ontdekt bij de fundamenten van de kerk, wijzen op een religieuze aanwezigheid in de Vroege Middeleeuwen.

In de 11e eeuw verschijnt het dorp voor het eerst in geschreven bronnen. De Brionnais ligt dan op de grens van Auvergne en Bourgondië, een gebied van uitgestrekte bossen en enkele belangrijke verbindingswegen tussen de valleien van de Saône en de Loire.

Een Cluniacensische priorij

Aan het begin van de 12e eeuw ontstaat hier een kleine priorij. Enkele monniken beheren van hieruit de bezittingen van Cluny in de regio. De kerk doet dienst als zowel parochiekerk als kloosterkerk.

Rond 1110–1120 wordt de kerk grotendeels herbouwd, vermoedelijk op initiatief en met financiële steun van de abdij van Cluny.

De familie Le Blanc blijft nog enige tijd invloedrijk, in de tweede helft van de 12^e eeuw sluit zij zich aan bij de lokale seigneurs die het zuiden van Bourgondië plunderen. Uiteindelijk moet koning Philippe Auguste ingrijpen om de orde te herstellen. Kort daarna verdwijnt de familie Le Blanc uit de geschiedenis.

Van middeleeuwse handelsplaats tot dorp

Rond kerk en priorij groeit geleidelijk een nederzetting, bekend als Saint-Laurent-Briennensis. Sporen daarvan zijn nog zichtbaar: oude huizen tegenover de kerk, een portiek uit 1516 en het achterliggende Château de Joux.

Het dorpsplein, omzoomd door schaduwrijke bomen en historische huizen, ademt nog altijd die rustige grandeur.

Hoewel weinig bronnen bewaard zijn gebleven, wijzen verschillende aanwijzingen erop dat Saint-Laurent zich aan het einde van de 15e en het begin van de 16e eeuw ontwikkelde tot een belangrijke en welvarende handelsplaats.

Oorlog, verwoesting en wederopbouw

De welvaart van het dorp neemt tijdens de godsdienstoorlogen van de 16e eeuw aanzienlijk af. Rond 1570 trekken Hugenoten plunderend door de Brionnais. De priorij wordt vermoedelijk verwoest en ook de kerk raakt beschadigd.

Van het klooster blijft uiteindelijk weinig over. Veel van de oude stenen werden hergebruikt in huizen en muren in Saint-Laurent.

Een weerbarstige priester

Tijdens de Franse Revolutie vindt een eigenzinnige priester, abbé Nicolas Montmessin, hier onderdak. Tussen 1794 en 1798 reist hij door de regio om het geloof levend te houden. In 1802 wordt hij pastoor van Saint-Laurent.

Hij financiert persoonlijk de bouw van een kostschool voor meisjes, die van 1822 tot 1965 een belangrijke rol speelt in het dorpsleven. Generaties leerlingen krijgen er onderwijs van les soeurs du Saint Sacrement, met aandacht voor zowel religie als vakken als tekenen en muziek. Totdat de school moet sluiten wegens dalende leerlingenaantallen.

Erfgoed met een nieuwe bestemming

Het imposante gebouw van deze school is nog altijd een blikvanger in het dorp.

Tegenwoordig huisvest het Domaine Les Laurentines, dit bijzondere domein combineert gastronomie, gastvrijheid en erfgoed en zet zich actief in voor het behoud van het historische complex met zijn twee kapellen. In het voormalige internaat hangt nog altijd een serene, bijna contemplatieve sfeer.

In de winter krijgt de plek een extra warme dimensie dankzij het tijdelijke “Chalet Suisse”, waar bezoekers genieten van traditionele kaasfondue.

De romaanse kerk van Saint-Laurent-en-Brionnais

De geschiedenis van Saint-Laurent wordt nergens zo zichtbaar als in de kerk die al bijna negen eeuwen het dorpsbeeld bepaalt. Deze romaanse kerk, gebouwd in het begin van de 12e eeuw, is duidelijk beïnvloed door Cluny.

Ze is gewijd aan Sint-Laurentius, een Romeinse diaken die in de 3e eeuw tijdens de vervolgingen van keizer Valerianus is gemarteld. Hij wordt op een rooster verbrand, een martelwerktuig dat later zijn herkenningsteken is.

Architectuur van de kerk

De kerk bestaat uit een romaanse oostpartij (circa 1120-1135) en een modern neoromaans schip.

Het huidige schip wordt gebouwd tussen 1845 en 1847, nadat het oorspronkelijke romaanse schip is afgebroken. Het nieuwe schip, ontworpen door architect Claude Berthier uit Charolles, heeft vier traveeën met kruisribgewelven en twee portalen met gebeeldhouwde tympanen.

Het romaanse gedeelte bestaat uit een laag transept, een koor met zijbeuken, een apsis, twee apsidale kapellen en de karakteristieke klokkentoren boven de kruising.

De karakteristieke klokkentoren

De klokkentoren, opgebouwd uit drie verdiepingen, is een van de mooiste voorbeelden van de Brionnais-stijl.

De verdiepingen liggen trapsgewijs en zijn van elkaar gescheiden door lijsten versierd met parelmotieven.

De onderste verdieping heeft eenvoudige vensters.
De middelste verdieping heeft grote openingen met zuiltjes en kapitelen.
De bovenste verdieping, volledig gerestaureerd, heeft dubbele vensters met drie zuiltjes en modillons.

Sculpturen en decoraties

Zoek in deze kerk naar de bijzondere sculpturen op de kapitelen en basement (voet) van de zuilen. De romaanse sculpturen verdienen bijzondere aandacht. Veel ervan zijn in de 19e eeuw gerestaureerd, maar hun oorspronkelijke stijl blijft herkenbaar.

Op de kapitelen van de kruising verschijnt twee keer het thema van de vredeskus: twee figuren die uit bladeren tevoorschijn komen en elkaar omhelzen.

Andere kapitelen tonen herders en dieren. De decoraties bevatten ook plantenmotieven, menselijke figuren en dieren.

De tailloirs, de bovenste platen van de kapitelen, zijn versierd met series hoofden en zelfs doodshoofden, een zeldzaam motief.

Ook sommige zuilvoeten zijn origineel. Ze tonen onder meer een konijn, een ezel die bladeren eet, een ineengestrengelde slang, dieren rond een gevlochten kruis, een koning en koningin met scepter.

Aan de buitenkant van de kerk zijn sommige modillons eveneens versierd met menselijke hoofden.

tympanen van de kerk

Hoewel de kerk vooral beroemd is om haar romaanse klokkentoren en kapitelen uit de 12e eeuw, verdienen ook de twee gebeeldhouwde timpanen van het 19e-eeuwse schip aandacht. De timpanen zijn geen middeleeuwse sculpturen, maar maken deel uit van de neoromaanse herbouw van de kerk in de 19e eeuw.

Het hoofdportaal toont Christus in Glorie, omringd door de symbolen van de vier evangelisten. Deze voorstelling sluit aan bij een eeuwenoude traditie van romaanse kerkportalen, waarin de gelovige bij het betreden van de kerk wordt herinnerd aan de hemelse majesteit van Christus.

de tetramorf

Christus wordt afgebeeld als heerser over hemel en aarde en is omgeven door de symbolen van de vier evangelisten:

de engel (Matteüs)
de leeuw (Marcus)
de stier (Lucas)
de adelaar (Johannes)

Deze vier symbolen worden samen het tetramorf genoemd. Het motief verwijst naar de visioenen uit het Bijbelboek Ezechiël en de Openbaring van Johannes.

Restauratie en erkenning

In 1874 wordt de kerk erkend als monument historique. Enkele jaren later leidt architect Antoine-Paul Selmersheim, een leerling van Eugène Viollet-le-Duc, een grondige restauratie. Daarbij worden onder meer het koor hersteld en het bovenste deel van de toren aangepast met een korte leien spits.

Landschap en landbouw

Tot in de 19e eeuw is het dorp grotendeels zelfvoorzienend, met molens, steengroeven, kalkovens en tegelfabrieken. Men zocht zelfs naar steenkool, geïnspireerd door de mijnen in La Chapelle-sous-Dun, maar zonder succes.

In de 20e eeuw verandert het landschap ingrijpend: akkers en wijngaarden maken plaats voor weilanden.

Geleidelijk specialiseert de Brionnais zich in veeteelt en de handel in rundvee. De omliggende weilanden worden bevolkt door de iconische Charolais-runderen als trots symbool van de streek.

Het dorp vandaag

Zoals veel Franse plattelandsdorpen kent Saint-Laurent-en-Brionnais een geleidelijke bevolkingsafname. Toch blijft het dorp aantrekkelijk.
Nieuwe bewoners, zowel Fransen als buitenlanders, vestigen zich er vanwege het landschap en de rust. Van de 230 huizen zijn er 33 tweede woningen.

Verspreid door het dorp herinneren verschillende historische gebouwen aan die rijke geschiedenis. Zoals het Château de Joux, de Corson-toren als overblijfsel van een feodaal kasteel, het Maison Mathys (1882), een notariswoning uit de 18e eeuw en verschillende burgerhuizen uit de 19e en vroege 20e eeuw. Deze huizen zijn veel gebouwd door welvarende veehouders.

Wandelen door geschiedenis

De Brionnais was in de 11e en 12e eeuw een uitzonderlijk centrum van romaanse kunst. Veel van deze kerken en priorijen zijn ontstaan onder het gezag van Hugues de Semur, abt van de abdij van Cluny. Deze regio heeft zijn landelijke karakter behouden en het erfgoed uitzonderlijk goed bewaard.

De omgeving van Saint-Laurent is een ideaal gebied voor wandelaars en fietsers.
Voor wandelingen in de omgeving van Saint-Laurent-en-Brionnais heb je meerdere mogelijkheden:

La Voie Romaine

Deze gemarkeerde wandelroute begint in het dorp en loopt onder andere langs het huis van Mathys. De weg biedt prachtige uitzichten op la Montage de Dun. De afstand is ongeveer 6 km.

Les Chemins du Roman

Les Chemin du Roman is een uitgebreid netwerk van meer dan 100 Romaanse kerken in de Brionnais waarin ook Saint Laurent-en-Brionnais ligt. Ieder Office tourisme heeft een kaart waarop de verschillende routes van dit netwerk staan.

Marcigny

Op korte afstand ligt de kleine stad Marcigny, bekend om zijn markt, oude priorij, rijtuigenmuseum en levendige sfeer. Een bezoek aan Marcigny vormt een mooie aanvulling op een bezoek aan Saint-Laurent-en-Brionnais.