Mont Saint-Cyr: een schatkamer van verhalen

In het zuiden van de Bourgogne ligt een van de meest mysterieuze plekken van de regio:
de Mont Saint-Cyr.
Deze 776 meter hoge top, de hoogste van Zuid-Bourgogne, is een schatkamer van verhalen.
Hier wandel je van de Gallo-Romeinse wegen en middeleeuwse priorijen
tot aan de sporen van de godsdienstoorlogen en de Tweede Wereldoorlog.

Mont Saint-Cyr ligt in een ruige streek,
geen drukke toeristische plek, geen souvenirwinkel of restaurant op de top,
alleen de stilte van de natuur en de verhalen van het verleden.

Montmelard: een dorp met een verleden

Aan de voet van de berg ligt het kleine dorp Montmelard, met slechts enkele honderden inwoners. Het oogt wat vervallen, maar het dorp ademt geschiedenis.

Montmelard was een zeer oude parochie, deze wordt in 983 door de bisschop van Autun aan abt Mayeul van Cluny gegeven.

De oude weg van Autun naar Feurs, de Via Regina zou door het grondgebied van Montmelard lopen. Een Chartre de Cluny uit 998 vermeldt de Via Regia die, door de omgeving van Vauzelle, Vigousset met Bois-Sainte-Marie verbond.
Bij Vauzelles vind je Romeinse overblijfselen.

Verder heeft Montmelard heeft twee kastelen en een kapel gekend:

Het kasteel van Vigousset, ooit geflankeerd door drie torens, waarvan er vandaag nog één overeind staat, met musketgaten en een vierkante traptoren.
Het kasteel van Villard, gebouwd op een terras met een klassieke binnenplaats en een ronde verdedigingstoren.
De kapel van Saint-Martin en andere resten die herinneren aan de invloed van de abdij van Cluny.

In de 19e eeuw loopt hier zelfs een spoorlijn met een indrukwekkende tunnel van 588 meter, de Longvergne-tunnel, die Montmelard verbond met Dompierre-les-Ormes.

Rondom Montmelard vind je heuvels, diepe valleien en bossen die rijk zijn aan flora en fauna.
Hier leefden de druïden en later Les Blancs hun eigen verhalen. Wie er wandelt, voelt bijna fysiek dat hier eeuwen van geschiedenis hebben plaatsgevonden. Les Blancs zochten vooral de bergen op, zoals de Mont Saint-Cyr, maar ook de Mont d’Artus, slechts een tiental kilometers ten noorden van de Saint-Cyr.

De chateaus van Vigousset en Villard, adellijk erfgoed

Als je door de glooiende heuvels rond Montmelard wandelt, stuit je op de sporen van een rijk verleden. Twee kastelen, Vigousset en Villard, vertellen samen het verhaal van de regio, van feodale macht tot stille overlevering.

Het kasteel van Vigousset – erfgoed van de Le Blancs

De geschiedenis van het Château de Vigousset begint al in 1036, wanneer Archimbault le Blanc, burggraaf van Mâconnais, zijn landgoed in Cluny schenkt vlak voor hij op bedevaart naar Jeruzalem vertrekt. Eeuwen later, aan het einde van de 16e en begin van de 17e eeuw, wordt het kasteel van Vigousset de territoriale kern van de machtige familie Le Blanc, verbonden aan het bisdom Autun en het château van Bois-Sainte-Marie.

Het kasteel wordt door de tijd heen verbouwd en uiteindelijk in 1887 gerestaureerd. Het kadaster van 1817 onthult de oorspronkelijke vorm: een langwerpig gebouw, geflankeerd door drie ronde torens en een vierkante traptoren. Tegenwoordig is nog maar de westelijke helft van het huis bewaard, maar de noordwestelijke toren met zijn karakteristieke peperbusdak staat nog altijd overeind. Op de binnenplaats prijkt een vierkante toren met twee en een halve verdieping en schietgaten, een herinnering aan tijden van conflict.

Het interieur verrast de bezoeker: de eikenhouten kozijnen en een prachtige stenen wenteltrap zijn intact gebleven. Ten zuiden van het kasteel ligt een oude boerderij met een deur waarop nog een hergebruikt wapenschild te zien is. Het bijzondere portaal, voorzien van klassieke pinakels, geeft de hele site een aristocratische allure.

Het kasteel van Villard, geïsoleerd en strategisch

Op een geïsoleerde heuvel, zo’n 3,2 km ten noorden van Montmelard, staat het Château de Villard. De gebouwen zijn gegroepeerd rond een vierkante binnenplaats, voorafgegaan door een kleinere voorhof aan de noordkant. Het geheel ligt op een terras, strategisch in de helling geplaatst.

Het hoofdgebouw bevindt zich aan de westzijde van de binnenplaats en heeft anderhalve verdieping. Opvallend zijn de rechthoekige ramen en de halfronde deur, bekroond met een sierlijk fronton. In de noordoostelijke hoek bevindt zich een ronde toren met peperbusdak en twee verdiepingen, voorzien van kanonsgaten en schietspleten – stille getuigen van de verdedigingsfunctie van het kasteel.

Tot 1833 werd het kasteel aan twee zijden door sloten beschermd. Hoewel deze verdwenen zijn, is er nog steeds een oude vijver te vinden in de noordwesthoek. Samen met de veranda en de pinakels die de noordelijke gevel versieren, ademt het kasteel nog steeds de grandeur van een verdedigbaar landgoed.

Beide kastelen laten zien hoe rijk en complex de geschiedenis van deze streek is. Van middeleeuwse schenking aan de machtige abdij van Cluny, tot de feodale macht van de Le Blancs en de latere restauraties: deze bouwwerken zijn stille getuigen van religieuze, sociale en militaire veranderingen. Het was vooral een eeuwenlange strijd om macht, geloof en overleving.

De weg naar de top van de Mont Saint-Cyr

Vanuit het dorp klimt de weg omhoog door beboste hellingen en open weiden. De Mont Saint-Cyr klimt langzaam op tot 776 meter boven de zeespiegel en elke meter brengt je verder terug in de tijd.

Onderweg kom je langs sporen van de Via Regia, een oude middeleeuwse handelsweg die Suin met Roanne verbond, een weg die al in een Chartre de Cluny uit 998 wordt genoemd. In het gehucht Vauzelles werden in de 20e eeuw Romeinse overblijfselen gevonden, waaronder een volledige tegula (dakpan) die nu te zien is in het museum van Matour.

Een onverwachts groot panorama over de Mâconnais en verder

Eenmaal boven wacht een uitzonderlijk panorama. Op de voorgrond zie je het dorp Montmelard, met daarachter Charolles, Paray-le-Monial en de bossen van de Charolais. Op een heldere dag kun je de besneeuwde Mont Blanc en de Alpen, de bergen van Forez in het Massif Central, de Autunois, Morvan, Beaujolais en de heuvels van de Mâconnais ontwaren.

Op de top van de Saint-Cyr tref je drie oriëntatietafels en een groot kruis aan. Op een van de tafels staat in een houten constructie die herinnert aan de priorij die hier ooit stond.

Wat is de geschiedenis van Mont Saint-Cyr?

De priorij van Mont Saint-Cyr

De top van de berg was lang geleden de thuisbasis van de prieuré de Crosan, in 1067 gesticht door seigneur Artaud Le Blanc. Uit een deel van zijn erfenis schenkt hij een landgoed aan de monniken. Hugues, de broer van Artaud, is aanwezig om deze schenking te bevestigen en wordt genoemd als een van de weldoeners van de abdij. Het hoofdverblijf van seigneur Artaud was de citadel van Dun.

De priorij is afhankelijk van de abdij van Saint Rigaud, gelegen ten zuidwesten van Montmelard. Deze Benedictijner abdij is halverwege de 11^e eeuw gesticht met toestemming van paus Alexander II. De abdij lag slechts 60 kilometer van de machtige abdij van Cluny, maar Saint Rigaud heeft zich altijd verzet tegen de macht en invloed van Cluny.

Een lokale legende vertelt over les trois frères de Saint-Cyr, de Saint-Rigaud et de Dun, die elkaar met vuur ‘het teken voor gebed doorgaven’. Dit zijn ongetwijfeld de monniken die gevestigd waren in de kloosters op de Saint-Cyr, in Saint-Rigaud en op Montagne de Dun.

In 1572 is de priorij verwoest, vermoedelijk door de troepen van admiraal de Coligny, leider van de Hugenoten tijdens de godsdienstoorlogen. Op de Mont Saint-Cyr zijn sporen gevonden van oude constructies en tegels, die toebehoorden aan de oude priorij. Deze tegula (tegel) kun je terugvinden in het museum van Matour.

De funderingen van de oude priorij, met een indrukwekkende lengte van 38 meter en een oppervlakte van zo’n 228 m², liggen nog altijd verborgen in de vegetatie. Na de verwoesting blijft slechts een vervallen kapel over, die uiteindelijk ook door weer en wind zijn weggevaagd.

De schuilplaatsen van Les Blancs

Een bijzonder hoofdstuk in de lokale geschiedenis is dat van Les Blancs, de royalistische en katholieke opstandelingen tijdens de Franse Revolutie. Terwijl de Revolutionairen (Les Bleus) de republiek verdedigden, strijden Les Blancs voor de monarchie en de Kerk en steunnen het Ancien Régime.

De bossen rond Montmelard, met hun enorme Douglassparren boden schuilplaatsen en geheime doorgangen aan Les Blancs. Hier verzamelen zij zich, verbergen zich voor de revolutionaire troepen, en bereiden zij verrassingsaanvallen voor. De sfeer in het bos herinnert nog steeds aan die onrustige tijd: smalle paden, oude muurtjes en verstopte valleien lijken stille getuigen van deze dappere, maar vaak tragische strijd.

Voor wie zich interesseert in geschiedenis is dit een fascinerende laag om te ontdekken: wandelen in de voetsporen van degenen die hier hun leven waagden voor geloof en traditie.

Tweede Wereldoorlog

Op15 november 1943 vindt er in Montmelard, aan de voet van de Mont Saint-Cyr, een heftig gevecht plaats waarin Duitse bezettingstropenen de verzetsstrijders van de maquis van Beaubery aanvallen.

Wandelen en fietsen rond de Mont Saint-Cyr

Wandelroutes en bezienswaardigheden

Rond Mont Saint-Cyr zijn tal van wandelingen mogelijk. Je kunt onder andere kiezen voor:

Korte klim: vanaf de parkeerplaats met picknickplaats heb je een korte, wel wat steile wandeling van ruim een kilometer naar de top. Je gaat dan met de auto tot aan de parkeerplaats naar boven, in het dorp wijst een groen bord je de weg.
Historische wandeling: een langere lus die je langs de ruïnes van de priorij, de oude Via Regia en de kastelen van de omgeving voert.
Uitgebreidere wandeling: een route van 10 kilometer vanuit Montmelard zelf, waarbij je door bossen en langs valleien loopt en onderweg gehuchten als Vauzelles en Vigousset passeert.

Op deze website vind je nog veel meer mogelijkheden: https://www.montmelard.fr/tourisme/balades-vertes
In het dorp aan de Place de l’Eglise zie je een bord met twee gemarkeerde circuits die in Montmelard starten: (MD1 of MD2)

De Mont Saint-Cyr met de fiets beklimmen

Vanaf Trambly is de weg naar de top van de Mont Saint-Cyr 12 km lang. Over deze afstand overbrug je 444 hoogtemeters met een gemiddeld stijgingspercentage van 3.7 %

bronnen

https://wiki-macon-sud-bourgogne.fr
www.montmelard.fr
https://beaubery.fr/histoire-et-patrimoine
www.tourismevertsvallons.com
https://www.cluny-tourisme.com