Villa Perrusson: een villa als visitekaartje

Tussen 1869 en 1895 laat de familie Perrusson-Desfontaines,
eigenaars van een bloeiende keramiekfabriek,
in Écuisses de Villa Perrusson bouwen.

Het huis is niet zomaar een woning: het fungeert als een architectonische catalogus.
Gevels, vloeren, daken en ornamenten zijn rijkelijk gedecoreerd met keramische producten uit de eigen fabriek.
Zo dient de villa zowel als woonhuis als etalage voor potentiële klanten die per spoor of kanaal de collectie komen bekijken.

Villa Perrusson vertelt de geschiedenis van de Keramiekvallei: een plek waar industrie, architectuur en kunst samenkomen.

Canal du Centre: levensader van de industrie

De ligging van de villa en de fabrieken langs het Canal du Centre is geen toeval. Het kanaal, geopend in 1794, verbindt de Saône met de Loire en vormt zo de ontbrekende schakel tussen Middellandse Zee en Atlantische Oceaan.

Dankzij dit waterwerk van Digoin naar Chalon-sur-Saône wordt het transport van grondstoffen en producten veel efficiënter.

De omgeving is ideaal: klei van het graafwerk als grondstof voor aardewerk en dakpannen is ruim voorhanden, steenkool uit Montceau-les-Mines kan via de spoorlijn vanuit Blanzy worden aangevoerd en het kanaal zorgt voor vlotte distributie van de eindproducten.

Deze drie factoren verklaren waarom de familie Perrusson juist hier haar fabriek en villa bouwde: op de kruising van spoor en water, zichtbaar voor handelspartners en klanten.
Zo legt het Canal du Centre de basis voor de keramiekindustrie die de hele vallei vorm zou geven.

De Keramiekvallei: derde industriële sector

Langs het Canal du Centre, tussen de valleien van de Dheune en de Bourbince, groeit de keramiekindustrie naast mijnbouw en metaal uit tot de derde grote industriële sector van de regio.

Vanaf 1850 neemt de productie een hoge vlucht dankzij industrialisering en de stoommachine. Tussen 1879 en 1920 bereikt de sector zijn hoogtepunt, met grote dakpannenfabrieken in Montchanin, Chagny en Écuisses, een tegelfabriek in Paray-le-Monial en aardewerkfabrieken in Digoin, Palinges en Pouilloux. Rond 1900 tellen de dorpen langs het kanaal zo’n veertig fabrieken die op grote schaal aardewerk, faience, tegels, dakpannen, bakstenen en keramiek in alle soorten en maten produceren. Met name Digoin, Palinges en Pouilloux produceerden bekend en gewilde faience producten.

Erfenis van een verdwenen industrie

Na de Tweede Wereldoorlog krijgen de bedrijven in de keramiekvallei het zwaar. Er ontstaan nieuwe handelsroutes en nieuwe concurrerende materialen. Het einde van het tijdperk van de Bourgondische keramiek is nabij. In de keramiekvallei moet het ene na het andere bedrijf sluiten. De fabriek van de familie Perrusson sluit zijn deuren in 1960.

Vandaag de dag zijn er nog slechts vijf fabrieken in de vallei actief. Toch leeft het erfgoed voort in de dorpen langs het Canal du Centre, waar gevels vaak nog kleurrijk geglazuurde tegels en aardewerk tonen. Het meest sprekende en monumentale voorbeeld is Villa Perrusson.

De familie Perrusson

De familie Perrusson is aanvankelijk actief als schippers op het Canal du Centre. In 1860 richt Jean-Marie Perrusson in Écuisses een steenfabriek op. Hij bouwt zijn onderneming uit tot meerdere fabrieken waar dakpannen, gevel- en dakdecoraties en straatstenen worden geproduceerd. Honderden mensen vinden er werk. De familie Perrusson gaat zich toeleggen op de productie van kunstzinnige en kleurrijke keramiek en dakpannen. Ook produceert de fabriek standbeelden, medaillons en bustes.

In 1869 laat Jean-Marie een bescheiden huis bouwen tussen fabriek en spoorlijn. Pas later krijgt de villa een monumentale uitstraling. In 1880 trouwt zijn oudste dochter Eugénie met Marius Desfontaines. Vier jaar later laat Jean-Marie arbeiderswoningen bouwen ter uitbreiding van de fabriek: twaalf gebouwen met 28 woningen, naar voorbeeld van de “Compagnie des Mines de Blanzy”, aangevuld met een kruidenierswinkel en een café. In de hoogtijdagen van de productie werken er zo’n 750 mensen in de fabrieken.

De erfgenaam, gabriël Desfontaines

Tussen 1892 en 1895 wordt de villa uitgebreid met het zogenaamde Desfontaines-paviljoen, dat het geheel een imposant karakter geeft. In 1909 trekt Gabriël Desfontaines, kleinzoon van Jean-Marie, met zijn vrouw Antoinette in de villa wanneer hij directeur van de fabriek wordt. Het huis wordt ingericht in de stijl van de Belle Époque, flamboyant en rijk gedecoreerd

Een catalogus in baksteen en keramiek

Van de verdiensten kan de familie een groter en luxer huis neerzetten, ook deze villa lag dicht bij het Canal du Centre. Het is het huis dat je nu nog steeds kunt bezichtigen.
Villa Perrusson was bedoeld als visitekaartje. Het hele keramische aanbod van de fabrieken is erin verwerkt: gevels, vloeren, plafonds, dakpannen, straatklinkers en ornamenten. Vooral de rijkversierde noordgevel springt in het oog; dit is de kant waar de reizigers in de trein langs kwamen. Cataloguswoningen waren in die tijd een bekend fenomeen en stonden bijna altijd op zichtlocaties langs spoor, kanaal of weg.

Villa Perrusson is daarmee een symbool van de keramische bloei in de Bourgogne. Dankzij het Canal du Centre en ondernemende families als de Perrussons groeide de streek uit tot een van de belangrijkste centra van keramiekproductie in Frankrijk.

Hoewel de industrie grotendeels is verdwenen, houden de villa en de vele gedecoreerde gevels in de dorpen langs het kanaal deze geschiedenis levend.

Wat is er te zien in de Villa Perrusson?

De villa is met oog voor detail gerestaureerd en ingericht zoals rond 1900–1910.
Bezoekers wandelen door stijlvol ingerichte slaapkamers, statige ontvangsthallen en het werkvertrek van de directeur.

Keramische pracht tot in elk detail

De interieurs zijn rijkelijk versierd met keramische ornamenten: vloertegels, lambrisering, plafonds, haarden, panelen en friezen tonen de technische en artistieke kunde van de fabriek. In de ontvangsthal zijn de wanden van vloer tot plafond betegeld. De monumentale trap is een pronkstuk, naast de trap ligt het kantoor waar transacties plaatsvonden. Het behang is een zorgvuldig gereconstrueerde kopie van het origineel.

In de eetkamer zijn de meeste keramische decoraties te bewonderen. De tafel staat zo opgesteld dat gasten uitzicht hebben op de erker en de ornamenten. De vrouw des huizes beschikte over een voetbel onder tafel om het personeel te roepen. De keuken daarentegen is sober ingericht; de halfronde bijkeuken diende voor de afwas.

Op de eerste etage ligt de salon in Belle Époque-stijl, met een piano als statussymbool. Verder zijn er de slaapkamer van de vrouw, compleet met kap- en werktafel, een kleine maar functionele badkamer met twee kantelbare wasbakken en een soberder herenkamer met hoekbed en schrijftafel. De badkamer verbond de slaapkamers van de dame en van de heer, het bed van de vrouw was tevens het echtelijk bed.

Restauratie en museale bestemming

Sinds de opname in de lijst van historische monumenten in 2001 is de villa stap voor stap gerestaureerd, authentieke elementen zijn zoveel mogelijk bewaard of zorgvuldig gereconstrueerd.

In de jaren 2010 zijn gevels, daken en het Engelse landschapspark hersteld.
Tussen 2019 en 2022 volgt de reconstructie van de interieurs, meubels, wandbekleding en decoratieve keramiek.
Sinds 2023 is de villa volledig toegankelijk als onderdeel van het Écomusée Creusot-Montceau.

Een landschapstuin rond de villa

Het park rondom de villa is een Engelse landschapstuin met slingerende paden, grote gazons, een diversiteit aan bomen en weinig bloembedden. In de tuin staat een kleine orangerie uit de jaren 1890, destijds erg in de mode. Deze serre fungeerde ook als tentoonstellingsruimte voor faïencetegels en draagt een art-nouveaufries met sneeuwklokmotieven.

Oorspronkelijk lagen achter de moestuin ook paardenstallen (les écuries). Hier stonden de dieren die de trekschuiten door het Canal du Centre trokken, beladen met grondstoffen en eindproducten.

bezoek aan Villa Perrusson

Een bezoek aan de Villa is zeker de moeite waard als je geïnteresseerd bent in geschiedenis, familieverhalen of keramische kunst.

Het bezoeken van de Villa is gratis, voor openingstijden, kijk op de website van de Villa: www.villaperrusson.fr
Bezoekers kunnen zowel naar de Villa Perrusson als tijdelijke tentoonstellingen in de naastgelegen ruimtes.