Église Saint-Pierre: barokke pracht in Chalon-sur-Saône

Op de Place de l’Hôtel-de-Ville rijst de Saint-Pierre op als een elegant barok ankerpunt.
Met haar torens en opvallende koepel domineert zij het plein
en vormt een harmonieus geheel met het nabijgelegen voormalige bisschoppelijk paleis.

Dit paleis wordt gebouwd op Gallo-Romeinse en middeleeuwse resten en krijgt in de 17e en 18e eeuw zijn huidige vorm.

De Saint-Pierre is een van de weinige barok kathedralen in de wijde omgeving.

Van benedictijnenabdij tot barokke kerk

De religieuze geschiedenis van deze plek gaat verrassend ver terug. Aan het einde van de 6e eeuw sticht bisschop Flavius hier de benedictijnenabdij Saint-Pierre. De kloostergebouwen overleven echter de bestorming door de Saracenen in 887 niet. In de daaropvolgende eeuwen wordt het complex herbouwd en groeit het in de 13e eeuw zelfs uit tot een versterkte burcht met muren, torens, grachten en een donjon.

Wanneer de abdij in 1562 opnieuw wordt aangevallen, ditmaal door de Hugenoten, verlaten de monniken het klooster. Zij stichten elders een nieuwe kerk en abdij, die in 1580 wordt ingewijd door bisschop Pontus de Tyard.
Een muur van de oude abdij is nog steeds te zien aan de Rue Donneau, op de huidige heuvels van de Citadel. Deze overblijfselen uit het begin van de 11e eeuw worden gekenmerkt door de Lombardische bandtechniek.

De abdij Saint-Pierre had grote invloed in de regio. Zo was het benedictijnerklooster in Chapaize afhankelijk van de abdij in Chalon en opvallend genoeg niet van de machtige abdij van Cluny. We weten dit dankzij een tekst uit de 14e eeuw. Als priorij van de Saint-Pierre dient Chapaize vermoedelijk als noviciaat.

Van het oorspronkelijke klooster in Chalon zijn nog steeds tastbare sporen te zien. Zo is er een Lombardische muur uit de 11e eeuw in de Rue Donneau en herinneren resten van de oude refter aan het monastieke leven dat hier eeuwenlang het stadsbeeld bepaalde.

Rond 1700 besluiten de monniken tot de bouw van een nieuwe kerk op de huidige Place de l’Hôtel-de-Ville. Tussen 1698 en 1713 wordt de Saint-Pierre opgetrokken door twee Italiaanse aannemers, Pierre Vercelli en Pierre Drogue, afkomstig uit Novara bij Milaan.
Hun invloed is duidelijk zichtbaar: de kerk krijgt een Italiaans geïnspireerde buitenzijde en een barok interieur. In 1713 wordt de kerk ingewijd door bisschop François de Madot.

Revolutie en wedergeboorte

Zoals zoveel religieuze gebouwen in Frankrijk blijft ook de Église Saint-Pierre niet gespaard tijdens de Franse Revolutie. In 1790 worden de benedictijnen verdreven en krijgt de kerk achtereenvolgens opvallend wereldlijke functies: eerst als feesttempel, daarna als decaden tempel in 1799 en zelfs als voederopslagplaats in 1800.

In 1802 keert het religieuze leven terug en wordt Saint-Pierre officieel parochiekerk voor de katholieke eredienst.

Een bijzonder moment volgt in 1805, wanneer paus Pius VII, op terugreis van Parijs waar hij de kroning van Napoleon tot keizer heeft bijgewoond, de paasdagen doorbrengt in Chalon-sur-Saône. De paus spreekt hier het urbi et orbi uit, een zeldzame eer voor een stad.

Tijdens de paasliturgie in Saint-Pierre reikt de paus persoonlijk de communie uit. Onder de aanwezigen is Anne-Marie Javouhey, die samen met haar drie zussen aan de paus wordt voorgesteld. Hij moedigt haar aan haar idealen voor een nieuwe congregatie verder uit te werken, zegent haar en spreekt profetische woorden: “God zal door jou grote dingen doen voor Zijn glorie.”

De pastoor van Saint-Pierre ondersteunt Anne-Marie vervolgens waar mogelijk. De jonge vrouwen wonen aanvankelijk aan de Place Saint-Pierre, maar treden nog niet openlijk naar buiten als religieuzen, omdat de vrede in die jaren nog te kwetsbaar is.

In 1806 keurt Napoleon I de oprichting van de Soeurs de Saint-Joseph goed, waarna steeds meer vrouwen zich bij de gemeenschap aansluiten. Op 12 mei 1807 leggen negen jonge meisjes hun religieuze geloften af in de Saint-Pierre, in aanwezigheid van de bisschop van Autun. Zij dragen een herkenbaar blauw habijt met een grote witte kap die over de schouders valt en een breed wit front. Zo ontstaat officieel de nieuwe congregatie, waarin drie zussen van Anne-Marie als eersten intreden.

Erkenning voor de Saint-Pierre

Aan het einde van de 19e eeuw wordt de kerk aangepast aan nieuwe behoeften. In 1898 wordt het linkertransept vergroot en in 1900 krijgt de voorgevel een nieuwe, uitgesproken Italiaanse vormgeving. In het begin van de 20e eeuw wordt ook de noordelijke kruisarm verbreed.

In 1948 wordt de Église Saint-Pierre officieel geklasseerd als Monument historique, waarmee haar architecturale en artistieke waarde definitief wordt erkend.

De paradox van de Saint-Pierre: een ingetogen barok interieur

Hoewel Saint-Pierre onmiskenbaar barok is, blijft haar architectuur opmerkelijk evenwichtig en sober.
Pilasters, kapitelen met bladmotieven, een krachtige kroonlijst en een rijk gebeeldhouwde sluitsteen in het koorgewelf met cherubijnenkoppen zorgen voor verfijning zonder overdaad. De kerk is gebouwd in de vorm van een Grieks kruis, wat bijdraagt aan de harmonische verhoudingen van de ruimte.

Een van de meest opvallende elementen is de achthoekige koepel boven de kruising van het transept. Deze laat een zacht licht binnen en nodigt je bijna vanzelf uit om omhoog te kijken. Aan de buitenzijde wordt dit benadrukt door de lantaarntoren. Ook de rijk gebeeldhouwde sluitsteen verdient bijzondere aandacht.

In het koor bevinden zich de stalles: een 17e-eeuws koorgestoelte.

Beelden, glas en erfgoed

Saint-Pierre is vooral uniek door haar rijke beeldhouwwerk. Bezoekers ontdekken hier beelden van de vier kerkvaders Ambrosius, Augustinus, Gregorius en Hiëronymus, stichters en grote figuren binnen de kerkelijke traditie. Sommige sculpturen dateren uit de 17e eeuw en vormen een directe link met de vroegere abdij.

Een van de meest indrukwekkende werken is het beeld van de Maagd Maria van de hand van de beeldhouwer Bezullier, waarbij het Kind een opvallend expressief gezicht heeft gekregen. Daarnaast is er de bijzondere voorstelling van de Maagd van de Apocalyps die de draak verslaat.

De kerk bezit bovendien waardevolle kunstvoorwerpen, waaronder een doopvont met gegroefde randen en palmetten en een geëmailleerd processiekruis uit de 12e eeuw, waarop Christus in glorie is afgebeeld. Het prachtige koororgel en de glas-in-loodramen van de Chalonnaise meester-glaskunstenaar Besnard vervolledigen het ensemble.

Just de Bretenières en Anne-Marie Javouhey

Aan het begin van de 19e eeuw wordt in Saint-Pierre Just de Bretenières gedoopt, geboren in Chalon-sur-Saône. Na zijn priesteropleiding vertrekt hij als missionaris naar Korea, waar missionair werk bijzonder gevaarlijk is. In Seoul wordt hij gevangengenomen en ter dood gebracht. Hij sterft als martelaar en wordt in 1984 heilig verklaard. In een van de dwarsbeuken is zijn relikwiebeeld te zien.

Daarnaast bevindt zich in de kerk een portret van Anne-Marie Javouhey, die hier haar geloften aflegde. Zij is vooral bekend om haar inzet voor de afschaffing van de slavernij.Bovenkant formulier

bronnen

Bourgondië, kunst, landschap, architectuur; H.F. Ullmann
Sites et monuments remarquables de Saône-et-Loire ; Philippe Ménager
https://bourgognemedievale.com
https://www.chalon.fr
www.achalon.com
www.gallica.fr
www.patrimoine-histoire.fr