Taizé: een plaats van verzoening en stilte

In het glooiende Bourgondische landschap ligt een klein dorp dat wereldwijde bekendheid geniet: Taizé.
Hier sticht de Zwitserse predikant frère Roger Schutz in 1940 een gemeenschap
die zou uitgroeien tot een teken van verzoening,
een plaats van gebed en een bron van hoop voor miljoenen pelgrims.

Jaarlijks reizen tienduizenden jongeren, volwassenen en religieuzen van over de hele wereld naar deze plek
om samen te bidden, stil te zijn en elkaar te ontmoeten.

Taizé is geen klooster in de klassieke zin, maar een levende pelgrimsplek,
hier vind je stilte, gemeenschap en een nieuwe blik op geloof.

Op 14 mei 2006 ontvangt de gemeenschap van Taizé the Award Freedom of Worship,
Vrijheid van godsdienst is één van de vier prestigieuze Four Freedoms Awards.
De prijs wordt door frère Alois in Middelburg in ontvangst genomen.

In een expositieruimte verkopen de broeders producten van hun pottenbakkerij,
muziek en cd’s en veel kunstzinnige producten van enkele broeders.
De broeders van Taizé leven van de opbrengst van hun werk, zij aanvaarden geen giften of erfenissen.

“Niets brengt zoveel in de gemeenschap met de levende God als een overvloedig gemeenschappelijk meditatief gebed,
dat doorgaat in de stilte van het hart.”

frère Roger, eerste prior van Taizé

Een symbool van hoop

Al meer dan tachtig jaar leven broeders van Taizé een leven van eenvoud, celibaat en gezamenlijk gebed. Vandaag bestaat de gemeenschap uit ongeveer tachtig mannen van verschillende nationaliteiten en christelijke tradities: protestanten, anglicanen, katholieken en orthodoxen.

Hun levenskeuze is radicaal: samen Christus zoeken in gebed en gemeenschap. Hun dagen worden getekend door een vast ritme: drie keer per dag luiden de klokken en verzamelen broeders, pelgrims en bezoekers zich in de Église de la Réconciliation.

Taizé is een symbool van hoop, stilte en gemeenschap. Het trekt mensen aan die verlangen naar bezinning, geloof en verbondenheid over grenzen van cultuur en religie heen. Of je nu religieus bent of niet, een verblijf in Taizé biedt een unieke kans om even stil te staan en te ervaren wat ontmoeting en eenvoud kunnen betekenen.

Jongeren vinden de weg naar de Bourgondische heuvel

Sinds de jaren 1970 is Taizé een ontmoetingsplaats geworden voor jongeren uit de hele wereld. Rond Pasen en tijdens de zomermaanden komen er tienduizenden jonge mensen uit alle hoeken van de aarde. Zij blijven een week in Taizé en delen het eenvoudige leven van de broeders.

Deze eenvoud laat ruimte voor ontmoeting over grenzen heen. Jongeren ontdekken dat geloof niet individualistisch hoeft te zijn, maar gedragen kan worden door gemeenschap. Taizé nodigt hen uit om na hun verblijf niet het leven daar te kopiëren, maar thuis, in hun eigen kerken en steden, bronnen van vreugde en vrede te herontdekken.

De jongeren verblijven een week in Taizé, slapen vaak eenvoudig in tenten of slaapzalen, nemen deel aan Bijbelinleidingen, hebben groepsgesprekken en ontmoetingen en doen praktische taken zoals koken of afwassen. In de middag zijn er ateliers over actuele thema’s.

De ervaring van eenvoud, stilte en ontmoeting over grenzen heen laat diepe indrukken achter. Voor velen wordt een week in Taizé een spiritueel keerpunt of een bron van nieuwe inspiratie.

Als de klokken gaan luiden

Drie keer per dag luiden de klokken, hun klank draagt ver over de heuvels en roept iedereen samen voor gebed, broeders, jongeren, bezoekers uit alle windstreken.

Voor velen zijn deze klanken het hart van hun verblijf in Taizé: een oproep om alles neer te leggen en zich te voegen in de stroom van gebed. Het luiden van de klokken is meer dan een praktische oproep, het is een symbool dat herinnert aan de woorden van frère Roger:

“Laten we ons samen haasten naar de bron van vrede”

Église de la Réconciliation

De eerste jaren van Taizé komen de broeders voor gebed bijeen in de romaanse kerk van het dorp. Door de toestroom van broeders en jongeren is er een grotere kerk nodig.

In 1962 bouwen Duitse jongeren van de organisatie Aktion Sühnezeichen een nieuwe kerk als daad van verzoening na de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog. De kerk ingewijd op 6 augustus 1962, is ontworpen door frère Denis, de architect van de communauteit. Het gebouw, sober in beton, is later uitgebreid en aangepast om de groeiende stroom bezoekers te ontvangen. Het koor is verlicht door honderden kaarsjes, warm gekleurde panelen die de ruimte vullen met een sfeer van vrede en aanwezigheid.

De kerk is geen monument van pracht, maar een plaats van stilte en gebed. Hier klinkt de roep van frère Roger:

“Mogen zij die deze kerk binnengaan, niet stenen herinneren, maar de oproep tot verzoening”

De kerk heeft prachtige gebrandschilderde ramen gemaakt door frère Eric. De ramen tonen bijbelse scènes en thema’s als Annunciatie, Geboorte, Verrijzenis, Pinksteren en geven kleur en narratief aan het sobere interieur. Het werk illustreert hoe kunst binnen Taizé dienstbaar wordt gemaakt aan gebed.

Het gebed in Taizé

Wat Taizé bijzonder maakt, zijn de gebedsvieringen: herhalende, meditatieve liederen in veel verschillende talen, korte Bijbellezingen in meerdere talen en lange momenten van stilte. Dit maakt het gebed toegankelijk, ook voor wie niet gewend is liturgisch te bidden. De liederen, vaak enkele regels herhaald, groeien uit tot een innerlijk gebed dat verder klinkt in stilte.

Jongeren leren dat gebed niet ingewikkeld hoeft te zijn: zitten, zingen, luisteren en stil worden kan voldoende zijn om Christus te ontmoeten. De liederen van Taizé hebben een wereldwijde verspreiding gevonden en in talloze kerken en gebedsgroepen gebruikt.

Vensters naar het mysterie van God

In Taizé spelen iconen een belangrijke rol. Ze zijn geen decoratie, maar “vensters naar het mysterie van God”. Ze nodigen uit tot stilte en innerlijke transfiguratie.

Een bekend voorbeeld is de icoon van Christus en zijn vriend, die herinnert aan de vriendschap tussen Christus en zijn leerlingen en de roeping van iedere gelovige om drager te worden van het Evangelie.

Ontstaan van de gemeenschap in Taizé

De eerste stap: een antwoord op eenzaamheid

Het begon met een eenvoudig woord van nabijheid. Wanneer een oude vrouw in het kleine dorp Taizé tegen de jonge Zwitser Roger Schutz zegt: “Blijf bij ons, we zijn hier zo eenzaam…”, besluit hij te blijven. Het is 1940, midden in de Tweede Wereldoorlog. Roger, zoon van een protestantse predikant, was op de fiets vanuit Zwitserland naar Frankrijk gekomen. Hij zocht een een mogelijkheid om in de chaos van de oorlog een plaats van gastvrijheid en verzoening te creëren.

In Taizé, dicht bij de demarcatielijn die het land in tweeën deelt, verwelkomt hij vluchtelingen, met name Joodse families.

Zo begint het verhaal van een gemeenschap die haar fundament zou vinden in gebed, eenvoud en gastvrijheid. Uit dat kleine gebaar van nabijheid groeide een broederschap die zich wijdt aan gebed, eenvoud en gastvrijheid. Een heel nieuwe spiritualiteit in de omgeving van de eens zo belangrijke abdij van Cluny.

Vlucht en terugkeer

In 1942 worden de activiteiten van Roger verraden en moet hij terugkeren naar Zwitserland. Daar, in Genève, begint hij samen met enkele jonge mannen een eerste vorm van gemeenschapsleven, gedragen door gebed in een kathedraal. Als de oorlog ten einde loopt, keren zij terug naar Taizé.

Vanaf 1944 bidden de broeders driemaal per dag in hun huis en later in de kleine Romaanse kerk van het dorp. Met de hulp van Geneviève Schutz, Rogers zus zorgen ze voor kinderen die door de oorlog van hun familie waren vervreemd.

In de jaren na de oorlog bezoeken de broeders geregeld gevangenen uit een nabijgelegen krijgsgevangenenkamp, die ze ook in de zondagse diensten mochten ontvangen.

Ze beheren een boerderij en starten een keramiekatelier (de producten van de pottenbakkerij, de serviezen, vazen, olielampjes, zijn nog steeds veel gevraagd). De broeders leggen oecumenische contacten, organiseren bijeenkomsten en retraites. Het leven van de broeders staat in het teken van zorg, arbeid en een groeiende oecumenische openheid.

Al snel sluiten meerdere broeders, afkomstig uit verschillende landen en kerkelijke tradities, zich aan. De gemeenschap groeit uit tot een oecumenisch klooster, dat protestanten, katholieken en later ook orthodoxe christenen bijeenbracht.

Frère Roger benadrukte altijd de noodzaak van verzoening, vooral tussen de verdeelde kerken in Europa. Zijn visie was een eenvoudige spiritualiteit, geworteld in stilte, gebed en gemeenschap.

De eerste geloften

Op Paaszondag 17 april 1949 leggen de eerste zeven broeders hun geloften af: een leven in celibaat, eenvoud en gemeenschap. Voor het eerst sinds de Reformatie nemen mannen uit protestantse kring zulke monastieke beloften op zich. Deze keuze betekent het begin van een nieuw soort kloosterleven, open naar de wereld en gericht op eenheid. Frère Roger wordt de eerste prior.

In het jaar 1951 begint frère Roger met het schrijven van la Règle de Taizé, die de essentiële elementen beschrijft die een gemeenschappelijk leven mogelijk maken.

Wereldwijde verbondenheid

Wanneer de communauteit twaalf broeders heeft, wordt de eerste fraterniteit buiten Taizé opgericht: twee broeders vestigen zich in de buurt van Montceau-les-Mines en werken in een metselbedrijf.

Daarna gaan broeders over de hele wereld in kleine fraterniteiten wonen: in India, Ivoorkust, Algerije, Brazilië, de VS, Rwanda, Bangladesh, de Filipijnen en vele andere landen. Daar delen zij het leven van de plaatselijke bevolking, werkten in bedrijven of onderwijs en bidden samen met wie zich wil aansluiten.

In de jaren zestig blijkt Taizé een grote aantrekkingskracht op jongeren te hebben en ontdekt de gemeenschap van broeders dat het ontvangen van jongeren bij hun roeping gaat horen.

Europese ontmoetingen

Eind jaren zeventig ontwikkelt zich de traditie van internationale ontmoetingen in een Europese stad, waar duizenden jongeren samenkomen rond dezelfde gebeden en liederen die de stilte van Taizé kenmerken.

Deze vonden onder andere plaats in Parijs, Rome, Londen, Hamburg, Lissabon, Milaan, Zagreb, Genève, Brussel, Poznań, Rotterdam, Berlijn, Straatsburg, Riga, Wroclaw, Ljubljana, Basel, Brussel, Ljubljana en Tallinn.

De Europese ontmoeting voor 2025 staat gepland in Parijs, in de gerestaureerde Notre-Dame.

Wereldwijde ontmoetingen

Ook buiten Europa houdt Taizé ontmoetingen voor jongeren om elkaar te ontmoeten, te delen en te bidden. Madras, Calcutta, Manilla, Johannesburg, Nairobi, Rwanda, Bénin, Jogjakarta, Bolivia, Chili, Mexico, Australië en Nieuw-Zeeland.

Taizé en de kerken

Frère Roger en zijn broeders zoeken van het begin af aan contact met de verschillende kerken. Zij nemen deel als waarnemers aan het Tweede Vaticaans Concilie (1962–1965) en ontmoeten pausen, patriarchen, bisschoppen en geestelijken uit allerlei tradities. Het hart van hun boodschap blijft steeds hetzelfde: eenheid en verzoening.

De stem van Taizé in de wereld

Vanaf de jaren zeventig en tachtig krijgt Taizé steeds meer een internationale uitstraling. Jongeren komen uit alle continenten, ook uit conflictgebieden. Een indrukwekkend moment vindt plaats in 1980, als bisschop Desmond Tutu 144 jonge Zuid-Afrikanen, zwart, blank en gekleurd, meebrengt naar Taizé, dit was in een tijd dat apartheid nog diepe wonden sloeg. De ontmoetingen tussen al die jongeren zijn een symbool van verzoening geworden.

Met de val van de Berlijnse Muur verdubbelt het aantal jonge pelgrims naar Taizé in één jaar tijd.

Ook wereldleiders en spirituele figuren bezochten Taizé: Moeder Teresa, paus Johannes Paulus II, aartsbisschoppen van Canterbury en vertegenwoordigers van de orthodoxe kerken. In 1988 kreeg frère Roger de UNESCO-prijs voor Vrede en Opvoeding.

De tragedie van Taizé

Op 16 augustus 2005 wordt de gemeenschap opgeschrikt door een verschrikkelijke gebeurtenis. Tijdens het avondgebed wordt frère Roger, inmiddels 90 jaar oud, door een verwarde vrouw neergestoken en gedood. Zijn graf ligt bij de Romaanse kerk, slechts gemarkeerd door een houten kruis met zijn naam.

Zijn nalatenschap leeft voort in de gemeenschap en in de honderdduizenden jongeren die elk jaar de weg naar Taizé blijven vinden.

De gemeenschap van Taizé vandaag

Na de dood van frère Roger wordt frère Alois prior. Onder zijn leiding zet de gemeenschap de pelgrimages en ontmoetingen voort en blijft de gemeenschap haar boodschap uitdragen: eenheid, eenvoud, vrede en verzoening. Frère Alois legt nieuwe accenten op interreligieuze dialoog.

Sinds december 2023 is de Anglicaanse frère Matthew de nieuwe prior van Taizé.

bronnen

www.taize.fr
De gemeenschap van Taizé, een gelijkenis van verbondenheid
Frère Roger, biografie over de stichter van Taizé; Sabine Laplane
La Croix, 22-04-2000