Wie op zoek is naar een bijzondere reis door tijd, kunst en geschiedenis,
vindt in de heuvels van de Charolais een verborgen parel:
het eeuwenoude domein van Chaumont-Laguiche.
Naast het château staan de beroemde stallen van Chaumont, ‘Les Écuries de Chaumont’,
ze behoren tot de grootste én mooiste privéstallen van Frankrijk.
Gebouwd in de 17e eeuw en geïnspireerd door Italiaanse renaissancevoorbeelden,
zijn ze niet alleen een toonbeeld van architectonische schoonheid,
maar ook van slimme, functionele oplossingen die eeuwenlang vooruitliepen op hun tijd.
Sinds hun ontstaan zijn de stallen nauwelijks veranderd
en vormen ze het meest opmerkelijke en herkenbare element van het domein.
Wat ooit begon als een verdedigingslinie tegen rovers en oorlog
is vandaag een levend museum van Bourgondische pracht, geschiedenis en architectuur.
De stallen en het kasteel van Chaumont-Laguiche vertellen niet alleen het verhaal van een familie,
maar ook dat van politieke strijd, Europese diplomatie en artistieke invloed.
Tijdlijn van Les Écuries de Chaumont
- 15e eeuw – De familie Laguiche vestigt zich in het Charolaisgebied.
- 17e eeuw (ca. 1650) – Bouw van de grote stallen in opdracht van Henriette de Laguiche, met een ontwerp toegeschreven aan François Blondel, maar sterk geïnspireerd door Leonardo da Vinci.
- 18e eeuw – Plaatsing van scheidingsmuren in de grote hal van de stallen.
- 19e eeuw – Vernieuwing van boxen, stallen, voerbakken en rekken; aanpassing van vloeren en waterbakken. Zuilen worden in roze geschilderd door een baljuw.
- 1950er jaren – Het eeuwenoude voersysteem wordt door de Franse overheid gepresenteerd als een moderne landbouwinnovatie.
- 21e eeuw – Restauratiewerken aan het gebouw om het te behouden en in oude glorie te herstellen.
Architectonisch ontwerp
Binnen in de stallen valt direct de centrale ruimte op. Oorspronkelijk was dit één grote open hal zonder scheidingsmuren, die werden pas in de 18e eeuw toegevoegd. De huidige boxen, stallen, voerbakken en rekken stammen uit de 19e eeuw.
Het plafond is uitgevoerd met kruisribgewelven, gedragen door twee parallelle rijen Toscaanse zuilen die de ruimte in drie beuken verdelen. Een opvallende architectuur voor een stal. Dit ontwerp, ideaal voor stallen, is eerder tijdens de Italiaanse Renaissance toegepast door Leonardo da Vinci. De stijl doet sterk denken aan de beroemde stallen van de Villa Farnesina in Rome.
Op het dak van de stallen staan vier monumentale schoorstenen die bekroond zijn met rijkversierde sluitstenen die het hele gebouw een monumentaal karakter geven.
Uniek in Frankrijk
De stallen van Chaumont zijn de meest ‘Italiaanse’ van Frankrijk uit de Renaissanceperiode.
Het zijn de enige stallen met kruisribgewelven en aan weerszijden van het centrale gangpad een rij paarden. In andere stallen was meestal aan één kant ruimte voor paarden en aan de andere kant een zandruimte, met tongewelven in plaats van kruisgewelven. Het brede centrale gangpad maakte de doorgang voor mens en dier gemakkelijk.
Wie was de architect van les Écuries de Chaumont?
Het bouwcontract wordt ondertekend op 31 augustus 1648, met als bouwmeester François Martel, die ook aan andere gebouwen in de regio werkte. De architect van de koning, François Blondel, beweert de architect van de stallen te zijn, maar…
Italiaanse invloed
De gelijkenis met de ontwerpen van Leonardo da Vinci is opvallend. Mogelijk bracht de baljuw, die Italië bezocht, deze ideeën mee. Een beroemd voorbeeld is het stalcomplex van de hertog van Milaan, dat plaats bood aan duizend paarden. In Chaumont bood de ruimte plaats aan twee rijen paarden van elk twaalf meter lang.
De vloeren verschillen per vleugel, in de oostvleugel zijn keien gebruikt voor de paardenplaatsen. De westvleugel kreeg een wat duurdere vloer van kleine steentjes. De twee grote waterbakken, oorspronkelijk bekleed met steen, zijn in de 19e eeuw vernieuwd.
Slim voersysteem
Bijzonder is het originele voersysteem: in de muren zitten openingen waardoor hooi vanaf de zolder via trechters in de voerbakken valt. Slechts enkele mannen waren nodig om het hooi van de zolder naar beneden te storten, waarna het snel en efficiënt verdeeld werd.
Dit systeem bestond al bij de bouw en wordt in de jaren 1950 door de Franse overheid gepresenteerd als een moderne innovatie voor boerderijen, terwijl het in Chaumont al meer dan 300 jaar in gebruik was.
Henriette de Laguiche
Les Écuries zijn gebouwd tussen 1648 en 1652 door Henriette de Laguiche. Z laat deze stallen bouwen voor haar echtgenoot Louis-Emmanuel de Valois, gouverneur van de Provence en kleinzoon van koning Charles IX.
De hertog is vaak van huis en reist geregeld van Parijs naar de Provence. Chaumont ligt halverwege de reis en is een goede tussenstop voor de hertog, de ruiters en de paarden. Als neef van de koning heeft de hertog zijn eigen persoonlijke garde. Voor de paarden moeten de stallen een excellente plek zijn om uit te rusten, maar de grootsheid van deze stallen dienden zeker ook als symbool van prestige.
Château de Chaumont
Een strategisch fort op een kale berg
Al in het jaar 1000 maakt Chaumont deel uit van een leengebied dat toebehoort aan de machtige familie Semur, graven van Chalon. De regio was onveilig terrein: rovers, smokkelaars en andere ongenode gasten maakten de streek tot een gevaarlijk grensgebied. De seigneurs van Semur willen hun gezag versterken en bouwen zes verdedigingsforten. Ze doen dit op de meest strategische heuveltoppen aan de grens van de Charolais: Artus, Suin, Chaumont, La Guiche, Le Rousset en Mont Saint-Vincent.
Deze forten vormen samen een natuurlijke politieke grens, met zicht op Paray-le-Monial en Cluny. Van het oorspronkelijke fort van Chaumont zijn geen plannen of tekeningen bewaard gebleven, maar de plek werd bewust gekozen vanwege de aanwezigheid van vijf waterputten, een zeldzaamheid en van levensbelang in tijden van belegering.
De naam Chaumont draagt sporen van zijn verleden: een combinatie van ‘mont chauve’, een kale berg, zichtbaar vanuit de wijde omgeving. Het was gebruikelijk om alle bomen rond een fort te verwijderen om zo strategisch zicht te hebben over het omliggende landschap. Dit zie je ook bij Chaumont terug.
De familie Laguiche, met het motto au plus haut! (steeds hoger!), is al sinds de 15e eeuw een van de machtigste families in het Charolaisgebied. Als enige adellijke familie in de regio woont zij al sinds de feodale tijd onafgebroken op hun landgoed wonen, inmiddels meer dan negen eeuwen.
Chaumont, ook wel een fort genoemd, verdedigde de grens van de Charolais-regio, een onafhankelijk graafschap tot de 18e eeuw, daarna een lustoord voor de heren van Laguiche, is een van de weinige landgoederen die sinds 1418 in dezelfde familie is gebleven.
Philibert de Laguiche, gouverneur van Mâcon, weigert deel te nemen aan het bloedbad tijdens de Bartholomeusnacht van 1572 en redt hiermee de de protestanten in zijn stad.
Tour d'Amboise
Het is aan het begin van de 16e eeuw als Pierre de La Guiche ambassadeur in Italië, Engeland, Spanje en Duitsland is voor koning Louis XI. Deze Pierre sluit het eerste vredesverdrag met Zwitserland en hij onderhandelt over het huwelijk van Hendrik II en Catharina de Medici.
Tijdens zijn reizen krijgt Pierre een goed beeld van alles wat er op dat moment in Europa gebeurt, waaronder de opkomst van de kunst en cultuur. Hij raakt volledig in de ban van de Italiaanse Renaissance. In 1510 laat hij de verwoeste torens van Chaumont vervangen door een Italiaans Renaissancepaleis, waarvan alleen de oostelijke gevel en de indrukwekkende ronde toren vandaag nog zichtbaar zijn.
Omdat Pierre als ambassadeur te vaak op reis is om toezicht te kunnen houden op de bouw van het château, besluit vrouw Françoise de Chazeron haar oom Jacques d’Amboise, abt van Cluny, te vragen toezicht te houden op het werk. De abt adviseert de bouw van de kenmerkende ronde toren. Een toren met een overhangende stenen galerij met openingen in de vloer waardoor geschoten kan worden. Als eer aan haar oom geeft Françoise de toren de naam ‘Tour d’Amboise’.
Het prachtige metalen smeedwerk in de vensters aan de onderzijde van de toren werd vervaardigd in de smederijen van de abdij van Cluny, getuige hiervan zijn de inscripties die daar nog steeds te zien zijn.
Verhalen of geschiedenis?
Uit de historische overleveringen komen verschillende verhalen naar voren:
- Zo is er een verhaal dat vertelt dat de dakpannen voor het dak afkomstig zijn van een dakpannenfabriek op slechts 3 km afstand in de Avraise vallei. Om de pannen te vervoeren is een enorme menselijke ketting gevormd zodat de ongeveer 15.000 pannen met de hand konden worden doorgegeven.
- Een ander verhaal stelt dat alleen Franse koningen stallen mogen bezitten met ruimte voor honderd paarden.
Chaumont huisvestte er 99, het 100e paard vind je boven de hoofdpoort, het ruiterstandbeeld van Philibert de Laguiche, de echtgenoot van Henriette de Laguiche.Philibert de Laguiche wordt afgebeeld te paard en omringd door kanonskogels, kanonnen en een voorraad buskruit, als herinnering aan zijn verantwoordelijkheid als Grootmeester van de koninklijke Artillerie.
-
Kleurrijk detail: de zuilen in de stallen waren oorspronkelijk niet roze! Het was een baljuw uit de 19e eeuw die, na een bezoek aan Rome waar hij zoveel van deze kleur had gezien en bijzonder mooi vond, besloot alle zuilen hier in Chaumont roze te schilderen, uiteraard nadat hij eerst toestemming had gevraagd aan de familie. Het verhaal gaat dat hij daarna niet lang meer in functie bleef!
het honderste paard van Les Écuries
Familiewapens
De familiewapens van de Laguiches zijn overal op deze stallen te zien, in combinatie met de wapens van de Valois-familie.
We zien het diagonale kruis, het Andreaskruis dat het Laguiche-wapen weerspiegelt en ook de Fleur de Lys voor de Valois-familie. Ze zijn zelfs te zien boven de zij-ingangen, onder de trappen en bovenop de schoorstenen.
Henriette lat een kroon of een alternatieve Fleur de Lys kerven als herinnering aan het koninklijk bloed van Louis-Emmanuel de Valois.
Henriette de Laguiche laat ook haar eigen initialen in de schoorstenen graveren, waarbij de H voor Henriette staat en de Griekse Lambda voor L(aguiche).
Het château en het uitzicht
Het kasteel van Chaumont en de stallen kijken uit op een prachtig Engels landschapspark. Vanuit dit park ontstaan prachtige zichtlijnen over het Charolaisgebergte en uitlopers van de Auvergne. Op heldere dagen is zelfs de witte top van de Mont Blanc zichtbaar aan de horizon.
Het park is aangelegd door de landschapsarchitect Châtelain, hij brak de bovenkant van de omringende muren af en groef een sprong, waardoor die oneindige perspectieven ontstonden. In een Engels park zijn overwegend bomen en gazons te vinden, zo ook in Chaumont.
In de herfst zorgen tapijten van roze Napolitaanse cyclamen voor een betoverend kleurenspel.
bezoek aan Les Écuries de Chaumont
Tijdens een rondleiding ga je met een gids door het park en de stallen, de gids weet veel te vertellen over de geschiedenis van deze bijzondere plek. De gids spreekt alleen Frans, maar er is een goede beschrijving in het Engels en Duits, die je tijdens de rondleiding mee mag nemen.
Voor openingstijden raadpleeg je de website: https://www.chaumont-laguiche.fr
meest recente blogs van zuidbourgogne.nl
De decanaten van Cluny: verborgen schakels in een middeleeuws machtsnetwerk
Église Saint-Pierre: barokke pracht in Chalon-sur-Saône
Saint-Vincent van Chalon-sur-Saône: de kathedraal die haar kleuren hervond
Chalon-sur-Saône: een stad die blijft verrassen
Château Pontus de Tyard: geboorteplaats van een renaissancedenker
Pontus de Tyard: de dichter die de hemel wilde begrijpen
Cirque du Bout du Monde: het keteldal aan het einde van de wereld
Hugues de Semur: architect van het middeleeuwse Cluny
Saint-Christophe du Puley: het verhaal van een verlaten priorij
Mont Grémoi: een wandeling over graniet, bronnen en tijd
Chapaize: een dorp tussen heuvels, bossen en eeuwenoude wegen
