lavoirs in het zuiden van de Bourgogne

Wassen deed men oorspronkelijk vooral in natuurlijk stromend water, op een plek langs de rivier of een meer.
De komst van de lavoirs betekent voor vrouwen een enorme vooruitgang.
Hoewel het doen van de was fysiek zwaar werk bleef, verbeteren de werkomstandigheden door de lavoirs aanzienlijk.
Frankrijk vaardigt halverwege de 19e eeuw zelfs een speciale wet voor uit om de bouw van lavoirs te stimuleren.

Lavoirs waren alleen toegankelijk voor vrouwen. Mannen werden in dit domein niet getolereerd.
Hiermee kregen de lavoirs een belangrijke sociale functie voor vrouwen.

In onze tijd hebben lavoirs hun originele functie verloren
en zijn ze cultureel erfgoed geworden
met soms verrassende nieuwe functies.

Wat is de geschiedenis van de lavoirs?

klik hier voor de geschiedenis en sociale functies van de lavoirs in Frankrijk.

Op deze pagina vind je opvallende lavoirs in de Saône-et-Loire, het zuiden van de Bourgogne.

Bezornay: een van de kleinste lavoirs

Een klein lavoir voor een kleine dorpsgemeenschap, waar vrouwen met hun wasbord en was naar toe gingen,
vind je in Bezornay, een hameau van Saint-Vincent-des-Prés.
Nog steeds stroomt hier het water uit de kraan het lavoir in.

Bissy-sous-Uxelles: lavoir à impluvium

Het lavoir in Bissy-sous-Uxelles is een voorbeeld van een lavoir à impluvium.
Het gebouw dateert uit het midden van de 19e eeuw en heeft een veelhoekige plattegrond met een ovaal bassin.
Regenwater dat op het dak valt, wordt via de dakconstructie naar het bassin geleid.
Daarmee is het principe van een impluvium duidelijk zichtbaar: het regenwater wordt rechtstreeks in het lavoir opgevangen.

Bonzon

Bresse-sur-Grosne: met dank aan de graaf

Het kleine Bresse-sur-Grosne heeft een kasteel met overblijfselen van een oranjerie,
een ijskelder en een duiventil in het park, een modelboerderij en drie lavoirs.

Graaf M.A.H. de Murard besluit in de jaren 1860 om de watersituatie in Bresse te verbeteren
door op zijn kosten een beek op zijn terrein een langere omweg te laten maken,
over een aquaduct te laten stromen en vervolgens naar fonteinen en de drie lavoirs in drie verschillende stijlen te leiden.

Chevagny: een opmerkelijk geschil over twee lavoirs

In de zomer van 1882 ontstaat er in het dorpje Chevagny een bijzonder conflict. Twee gemeenteraadsleden, de heren Sireud en Cruzilly, trokken aan de bel bij de prefect. Hun klacht? Er was een groot gebrek aan water in het gehucht.

Op het terrein van een zekere heer Boushacourt waren een lavoir (wasplaats) en een fontein gebouwd. Deze fontein lag echter zestig meter lager dan de gemeenschappelijke dorpsfontein en werd verbonden met gietijzeren buizen. Hierdoor stroomde er vaak te weinig water naar het dorp zelf. Terwijl de heer Boushacourt zijn voorzieningen goed bevoorraad zag, bleven de dorpsbewoners regelmatig zonder water zitten.

Het gevolg: de bewoners van Chevagny klaagden steen en been. Hun dorpsfontein bleef vaak droogstaan, terwijl Boushacourt geen gebrek aan water had. De inwoners spraken van een groot onrecht: water was immers een eerste levensbehoefte. De gemeenteraadsleden vroegen daarom of de prefect kon ingrijpen om dit probleem te beëindigen. Maar hun oproep werd nooit echt gehoord.

Of het verzoek destijds echt werd ingewilligd, is niet duidelijk. Feit is dat de twee fonteinen nog altijd beneden aan de weide te vinden zijn – stille getuigen van een dorpsgeschil dat ooit hoog opliep.

Confrançon: voor de vreemdeling, reiziger en pelgrim

Het lavoir in Confrançon geeft ‘vreemdelingen’, pelgrims en reizigers de gelegenheid zich bij het lavoir te wassen,
voor 10 centimes per laveuse.

Confrançon ligt aan een oude pelgrimsroute naar Cluny en verder naar Santiago de Compostella.

Cortiambles: lavoir à impluvium

Het lavoir in Cortiambles is ook een lavoir à impluvium. Het bassin wordt gevoed door regenwater dat via het gebogen dak rechtstreeks naar binnen stroomt. De halvemaanvorm van het dak zorgt ervoor dat het water in het bassin wordt opgevangen, waaraan het lavoir zijn naam ontleent.

De restauratie die de gemeente tussen 1985 en 1991 uitvoerde, werd in februari 1992 beloond met een 2e Prix National in de wedstrijd sauvegarde du petit patrimoine rural. Dit unieke lavoir is te vinden bij La Teppe de Cortiambles, in de buurt van Givry.

Cruzille: lavoir met een zonnewijzer

Het enige lavoir in Frankrijk met een zonnewijzer staat in Cruzille,
een bijzonderheid voor een dorp dat destijds slechts 260 inwoners telt.

Het fontaine-lavoir, dat aan het dorpsplein ligt, dateert uit de 19e eeuw. Het stenen lavoir sluit aan op een fontein uit 1848.
De zuilen in Toscaanse stijl dragen een driehoekig fronton met daarin een zonnewijzer, waarmee vroeger de tijd kon worden afgelezen.

Het water van de achthoekige fontein stroomt via twee leeuwenkoppen naar buiten.
Oorspronkelijk wordt het geheel bekroond door een torentje, maar in 1942 stort deze in.
Vijftien jaar later wordt het lavoir gerestaureerd, maar zonder het oorspronkelijke fronton en de toren.

Fuissé: een romeinse bron

Het dorp Fuissé, beroemd om zijn Pouilly-Fuissé-wijnen, heeft aan de ingang van het dorp, komend vanuit Chaintré, de source du Romanin.

Volgens de overlevering werd deze bron in de oudheid vereerd en mogelijk zelfs vergoddelijkt.
Een andere lokale overlevering vertelt dat een Romeinse heer met de naam Fussiacus zich in de omgeving vestigde en daarmee zijn naam aan het dorp gaf.

De bron heeft een indrukwekkende en vrijwel onuitputtelijke waterstroom, die zelfs tijdens ernstige droogtes zou blijven stromen.
Het water komt uit een Jura-keteldal achter het dorp en vormt de Fuissé-beek, die tussen de huizen door stroomt. Sinds 1722 is de bron verbonden met een lavoir, dat in 1848 is herbouwd.

Igé: creatief gebruik van het lavoir

Het lavoir in Igé wordt gebruikt als gemeenschappelijke boekenkast.

Pierreclos: in het muurgewelf

In de kleine stad Pierreclos, met het beroemde château de Pierreclos, staat langs de weg een klein, maar bijzonder lavoir met drie wasbekken.
Het bijzondere is dat dit lavoir in een muurgewelf is gemaakt.

Saint-Clément-sur Guye

Deze bron dateert uit het einde van de Middeleeuwen. Op het bouwwerk over de bron zie je nog de sokkel van een verdwenen kruis.

Op 10 mei 1868 bespreekt de gemeenteraad van Saint-Clément-sur-Guye de aanleg van een lavoir
dat gevoed moet worden door het water van deze bestaande bron bij La Perrière.
De burgemeester benadrukt dat de voorziening vooral tijdens droge perioden belangrijk is voor de watervoorziening van de inwoners,
maar ook voor het drenken van het vee en het wassen van kleding.
Het plan wordt unaniem goedgekeurd. Het lavoir is op 15 oktober 1869 voltooid.

Het rechthoekige gebouw krijgt een dak met twee hellende vlakken en aan de zuidzijde drie bogen met een verlaagde boogvorm.
De middelste boog vormt de toegang.

Salornay-sur-Guye: een kleine stad met enkele bijzondere lavoirs

lavoir chaud

In de vallei van de Guye ligt deze prachtig gerestaureerde wasplaats, waarbij ook het dak in de oorspronkelijke staat is teruggebracht.
Het heeft een bijzonder kenmerk: water komt uit een bron die aan de westkant, in het bos boven de weg, ontspringt.

Bronwater is doorgaans minder koud dan rivierwater, wat voor de laveuses, de wasvrouwen, aangenamer was tijdens het wassen.
Daarnaast beschikt het lavoir over een open haard, die op koude winterdagen voor warmte zorgde
en waarschijnlijk ook werd gebruikt om water voor de was te verwarmen.
Het kreeg daardoor in de volksmond de naam ‘lavoir chaud’, een naam die nog steeds wordt gebruikt.

Ook is de stenen trap bewaard gebleven die de wasvrouwen gebruikten om met hun zware wasteilen naar beneden te komen.

lavoir de la Gande

lavoir de la Guye

Vaux (Jalogny)

andere lavoirs in het zuiden van de Bourgogne

goed onderhouden en verwaarloosd

In veel gemeentes wordt het lavoir gezien als cultureel erfgoed dat goed onderhouden moet worden,
andere gemeentes laten het lavoir over aan de elementen en dan ligt het er verwaarloosd bij.