Pontus de Tyard (1521–1605) behoort tot de sleutelfiguren van de Franse Renaissance.
Hij was dichter, humanist, filosoof, astronoom én bisschop.
Zijn leven speelde zich af op het kruispunt van wetenschap, religie en literatuur.
Vanuit zijn Bourgondische geboortegrond droeg hij bij aan de vernieuwing van de Franse poëzie
en aan de intellectuele beweging die later bekend werd als La Pléiade.
Pontus is een van de meest erudiete wetenschappers van de Franse 16e eeuw
en een van de leidende figuren van het moderne denken.
Dit blog gaat specifief over Pontus de Tyard,
hier lees je meer over het château Pontus de Tyard.
de familie Thiard
De familie de Thiard / Thyard komt oorspronkelijk uit Saint-Gengoux-le-National. Na 1350, na het huwelijk tussen Claude de Thiard en Françoise de Bissy noemt de familie zich de Thyard de Bissy.
Uit de familie Thyard de Bissy komen veel vooraanstaande geestelijken en hooggeplaatste officieren voort die veelal ook politieke functies bekleden.
Wie was Pontus de Tyard?
Opleiding en vroege carrière
Pontus wordt op 20 april 1521 geboren in een invloedrijke Bourgondische familie, hij is de zoon van Jehan de Tyard, luitenant-generaal van het baljuwschap Mâcon en Jehanne de Ganay. Van jongsafaan is hij voorbereid op een religieuze loopbaan, waarschijnlijk is hij op twaalfjarige leeftijd toegetreden tot het kapittel van de kathedraal van Mâcon. Voor families van hoge adel was dit ook vaak een manier om voor hun zoon een inkomen te verzekeren, het jaarinkomen van een kanunnik bedroeg 300 livres (12 keer zoveel als bv van een metselaar).
Op zijn vijftiende gaat Pontus naar Parijs om te studeren, hij studeert filosofie en theologie aan het Collège de Coqueret in Parijs. Zijn horizon reikt echter verder dan kerkelijke plichten. Hij spreekt vijftien talen en verdiept zich in astronomie, muziek, wiskunde en filosofie. Bij de filosofische wetenschap laat hij zich voornamelijk inspireren door Plato in zijn poging om het universum wetenschappelijk te verklaren.
Al vroeg ontwikkelt hij literaire ambities. Zijn eerste werk, Les Erreurs amoureuses, toont de invloed van de dichter uit Lyon Maurice Scève.
In Livre des vers lyriques is de invloed van Pierre de Ronsard duidelijk zichtbaar.
Daarnaast vertaalt Pontus Dialoghi d’amore van Jehuda Abravanel, een invloedrijk werk over liefde en filosofie.
De Pléiade en de vernieuwing van het Frans
Samen met Pierre de Ronsard en Joachim Du Bellay is Pontus een van de oprichters van La Pléiade, een groep van zeven illustere dichters die de Franse taal willen verrijken en verheffen. Ze introduceren nieuwe dichtvormen, ontleend aan de klassieke oudheid en de Italiaanse Renaissance, zoals het sonnet, de ode en het epos.
Du Bellay’s manifest La Défense et illustration de la langue française (1549) vormt de theoretische basis:
het Frans moest beschermd worden tegen de dominantie van het Latijn, maar ook verrijkt worden door nieuwe woorden, beelden en vormen. Pontus deelt dit ideaal en ziet de dichter als iemand die door kennis en vormkracht de wereld in al haar complexiteit kan verwoorden.
Het poëtische werk van Tyard weerspiegelt de idealen van de Renaissance: de zoektocht naar kennis, harmonie en schoonheid. In zijn ogen is de dichter niet slechts een kunstenaar, maar een onderzoeker van de harmonie tussen mens en kosmos.
Poëtische furie en de zoektocht naar harmonie
Voor Tyard zijn poëzie en muziek twee uitingen van dezelfde intellectuele energie.
In zijn werken Solitaire premier en Solitaire second onderzoekt hij de oorsprong van creativiteit, die hij zag als een “poëtische furie”.
Solitaire second is het eerste Franstalige boek dat probeert de aard van muziek en haar effect op de mens te verklaren. Volgens Tyard weerspiegelt muziek de harmonie van de hemelse sferen.
Astronomie, wetenschap en debat
Aan het einde van de 16e eeuw wordt ontdekt dat de berekeningen voor de lengte van het jaar onjuist waren en “dat de zon 11 dagen achterliep”. De paus vraagt de koning van Frankrijk wat hij van deze nieuwe zienswijze vindt, waarop Henri III antwoordt: “Ik zal het aan de grootste wiskundige van het Hof vragen, Pontus de Tayrd.”
En zo ging de kalender in 1583 van 9 december rechtstreeks naar 20 december!
Pontus werkt aan astronomische berekeningen en stelt in zijn Éphémérides oatavae sphaerae een gedetailleerde sterrenkalender op voor meer dan 300 sterren. Hierin wordt voor elke dag van het jaar 1564 aangegeven met welke sterren de zon opkomt, de meridiaan passeert en ondergaat.
Zijn Discours philosophiques behandelen uiteenlopende onderwerpen, van meteorologie tot muziek en astrologie.
Pontus is tevens een van de weinigen in zijn tijd die de theorieën van Copernicus serieus neemt.
In de tuin van zijn château staat nog steeds een door Pontus gemaakte zonnenwijzer,
die nog steeds een verbazingwekkende preciesheid aan de dag legt
Rol van Pontus de Tyard in religie en politiek
Pontus is docent wiskunde en astronomie aan het hof van koning Charles IX en vervolgens van koning Henri III. Deze laatse koning vraagt Pontus om hem ten tijde van zijn bekering te onderwijzen in het katholieke geloof.
Op 17 maart 1578 wordt Tyard door paus Gregorius XIII benoemd tot bisschop van Chalon-sur-Saône, op voorwaarde van Rome “dat hij eerst tot priester gewijd wordt”.
Hij is een gerespecteerd prediker die pleit voor gematigdheid tijdens de religieuze oorlogen, een uitzonderlijke houding in die periode waarin hij een uitzonderlijke tolerantie jegens protestanten aan de dag legt. Vanwege deze verdraagzame houding wordt Pontus bedreigd, maar houdt hij moedig stand in zijn tolerante levensvisie.
In 1580 wordt de abij Saint-Pierre in Chalon-sur-Saône ingewijd door bisschop Pontus de Tyard.
Het einde van de 16e eeuw is een zeer turbulente tijd in Frankrijk, in Chalon-sur-Saône worden de kerkelijke conflicten op het scherpst van de snede uitgevochten
1589 vraagt Pontus toestemming om zijn bisschopambt neer te leggen ten gunste van zijn neef, Cyrus de Tyard.
Wanneer in de koning 1588 de États généraux in Blois bijeenroept, vertegenwoordigt Pontus hier de geestelijkheid. Hij komt als een van de weinigen op voor de belangen van koning Henri III en verdedigt hem tegen de katholieke Liga. De broer van Pontus, de hertog van Mayenne, geeft echter de belangrijke posities in Chalon aan de aanhangers van de katholoike Liga.
Als Pontus in januari 1589 vanuit Blois terugkeert naar Chalon, verhinderen de aanhangers van de Liga hem de stad binnen te komen. Noodgedwongen trekt hij zich terug op zijn landgoed in Bragny-sur-Saône. Hij leeft hier in afzondering tot aan zijn dood op 23 september1605. Pontus de Tyard is begraven in de parochiekerk van Bragny.
Zijn bezittingen heeft hij nagelaten aan zijn scoonzus.
Les Homélies
Aan het eind van zijn leven publiceert hij zijn preken als bisschop in les Homélies. De rode draad is het wederzijds respect en de tolerantie die hij aan de dag legt in deze onrustige tijd van godsdienstoorlogen.
Laat ieder zijn eigen kruis dragen, en niet dat van een ander;
Het eerlijke werk van het bewerken van het land is het kruis van de ploeger;
Eerlijkheid in prijsstelling en handel is het kruis van de koopman;
De edelman en de soldaat dragen een zwaar kruis, omdat zij zich onthouden van het beledigen van de zwakken met plundering, losgeld, mishandeling en andere vormen van geweld;
U, rechters, hebt een zwaar kruis te dragen, omdat u ieder het recht geeft dat hem toekomt, en hem beschermt tegen afpersing, onrechtvaardige vonnissen en het onnodig rekken van processen ten nadele van de betrokkenen;
O koningen en machthebbers van de wereld, hoe zwaar en ondraaglijk is uw kruis, omdat u uw onderdanen rechtvaardig behandelt en uw macht niet misbruikt, zodat niemand schade lijdt.
Homélie sur la dignitéde la croix; 1568 Pontus de Tyard
Château de Pontus de Tyard
In zijn château, omringd door bossen, wijngaarden en stilte, vindt Tyard de inspiratie voor zijn reflecties over de natuur en het goddelijke. Het kasteel wordt een intellectueel toevluchtsoord, waar wetenschappers en dichters elkaar ontmoeten.
Een blijvende nalatenschap
Pontus de Tyard combineert religieus gezag met wetenschappelijke nieuwsgierigheid en literaire innovatie. Zijn werk en houding weerspiegelen de geest van de Renaissance: de zoektocht naar kennis, harmonie en vernieuwing.
De nationale viering van zijn 500-jarige geboortejaar in 2021 bevestigt zijn plaats in de Franse culturele geschiedenis. Musée Vivant Denon in Chalon-sur-Saône wijdt een prachtige expositie aan het leven van Pontus de Tyard.
In Bissy-sur-Fley blijft zijn geboortechâteau niet alleen een monument, maar een levend centrum waar zijn erfenis voortleeft in cultuur, wetenschap en wijnbouw.
bronnen
informatie van château de Tyard
www.museedenon.com
https://www.france-memoire.fr/naissance-de-pontus-de-tyard/
meest recente blogs zuidbourgogne.nl
De decanaten van Cluny: verborgen schakels in een middeleeuws machtsnetwerk
Église Saint-Pierre: barokke pracht in Chalon-sur-Saône
Saint-Vincent van Chalon-sur-Saône: de kathedraal die haar kleuren hervond
Chalon-sur-Saône: een stad die blijft verrassen
Château Pontus de Tyard: geboorteplaats van een renaissancedenker
Pontus de Tyard: de dichter die de hemel wilde begrijpen
Cirque du Bout du Monde: het keteldal aan het einde van de wereld
Hugues de Semur: architect van het middeleeuwse Cluny
Saint-Christophe du Puley: het verhaal van een verlaten priorij
Mont Grémoi: een wandeling over graniet, bronnen en tijd
Chapaize: een dorp tussen heuvels, bossen en eeuwenoude wegen
