De Eiffeltoren schrijft geschiedenis: 72 vrouwelijke wetenschappers krijgen eindelijk hun plaats

Wie omhoogkijkt naar de Eiffeltoren ziet niet alleen het beroemdste symbool van Parijs,
maar ook een monument voor de wetenschap.
Al sinds 1889 prijken op het fries van de eerste verdieping in gouden letters de namen van 72 grote wetenschappers,
opvallend genoeg allemaal mannen.
Daar komt nu verandering in.

Op maandag 26 januari onthulde de Parijse burgemeester Anne Hidalgo de lijst
met de namen van 72 vrouwelijke wetenschappers die binnenkort worden toegevoegd aan het iconische fries van la Dame de Fer.
Een historisch moment dat een eeuwenlange blinde vlek corrigeert.

“Het is tijd dat dit zo symbolische monument de zaak van gelijkheid tussen vrouwen en mannen omarmt,
en vrouwen hun rechtmatige plaats teruggeeft in dit pantheon van de wetenschap.”

Anne Hidalgo, burgemeester van Parijs

Van Bourgogne tot de Eiffeltoren: twee vrouwen in goud vereeuwigd

Onder deze 72 vrouwen bevinden zich twee vrouwen uit het zuiden van de Bourgogne: Jeanne Barret uit La Comelle en Marie-Antoinette Tonnelat uit Charolles.

Barret is een botanica uit Saône-et-Loire en de eerste vrouw die de wereld rondreist, Tonnelat een van de grootste natuurkundigen van Frankrijk.

De ontbrekende helft van de geschiedenis

Wanneer Gustave Eiffel zijn toren laat bouwen voor de Wereldtentoonstelling van 1889, wil hij meer dan een technisch wonder neerzetten. Het monument moet ook een eerbetoon zijn aan de vooruitgang van kennis. Daarom laat hij de namen graveren van grote Franse wetenschappers zoals de geoloog Georges Duvier, de natuurkundige André-Marie Ampère en Louis Daguerre, uitvinder van de fotografie.

De 72 namen staan in groepen van 18 aan de vier zijden van de toren, aan de buitenzijde van de eerste etage.

Maar geen enkele vrouw kreeg van Eiffel een plaats op dit monument van de wetenschap. Niet omdat ze er niet waren, maar omdat ze systematisch werden uitgesloten van de academische wereld.

Waarom vrouwen onzichtbaar bleven

In de 18e en 19e eeuw hebben vrouwen vrijwel geen toegang tot universiteiten. Hun ontdekkingen worden vaak genegeerd of aan mannelijke collega’s toegeschreven.

Het wetenschappelijk pantheon van Parijs wordt compleet

Het project om deze historische scheefgroei recht te zetten begint enkele jaren geleden en is uitgevoerd door de stad Parijs, de Société d’Exploitation de la Tour Eiffel (SETE) en l’association Femmes&Sciences.

Een expertcommissie stelde een lijst op van bijna 250 vrouwelijke wetenschappers uit verschillende eeuwen en disciplines. Op basis van strikte criteria zijn daaruit 72 namen geselecteerd die samen bijna 250 jaar wetenschapsgeschiedenis vertegenwoordigen.

Wereldberoemde iconen en vergeten heldinnen

Onder de gekozen vrouwen bevinden zich grote namen: Marie Curie, tweevoudig Nobelprijswinnares in natuurkunde en scheikunde, en Rosalind Franklin, wier baanbrekende werk over de structuur van DNA lange tijd werd toegeëigend door mannelijke collega’s.

Ook de Franse wiskundige Sophie Germain krijgt eindelijk erkenning. Zij moest in de 19e eeuw onder een mannelijk pseudoniem publiceren om serieus genomen te worden.

Daarnaast zijn er minder bekende maar onmisbare figuren, zoals:

Jeanne Baret, de eerste vrouw die in de 18e eeuw de wereld rondreist als wetenschapper
Madeleine Brès, de eerste vrouwelijke arts in Frankrijk
Anita Conti, pionier van de oceanografie
Marthe Gautier, medeontdekker van het syndroom van Down

In gouden letters naast hun mannelijke collega’s

De nieuwe namen worden direct boven het bestaande fries op de eerste verdieping van de Eiffeltoren gegraveerd. Net als de oorspronkelijke namen verschijnen ze in 60 centimeter hoge, goudkleurige letters in exact hetzelfde lettertype.

Zo vormen de twee friezen samen één geheel: een compleet wetenschappelijk pantheon.

Twee van deze 72 vrouwen komen uit de Bourgogne: Jeanne Baret, de botanica uit Saône-et-Loire die als eerste vrouw aan boord van het expeditieschip Étoile de wereld rondreist, en de natuurkundige Marie-Antoinette Tonnelat uit Charolles.

Jeanne Barret

In de achttiende eeuw zijn verre ontdekkingsreizen nog uitsluitend voorbehouden aan mannen. Eén van de eerste vrouwen die deze regel durft te doorbreken, is de botanica Jeanne Barret. Zij gaat met het schip L’Étoile mee op een lange expeditie en wordt de eerste vrouw die de wereld rondreist. Onderweg verzamelt en classificeert ze talrijke onbekende plantensoorten die in Europa nog niet voorkwamen.

Lees hier het hele levensverhaal van Jeanne Barret op zuidbourgogne.nl

Marie-Antoinette Tonnelat

Geboren op 5 maart 1912 in Charolles groeit Marie-Antoinette Tonnelat vanuit deze landelijke omgeving uit tot een van de belangrijkste Franse natuurkundigen van de twintigste eeuw.

Na haar schooltijd in Chalon-sur-Saône studeert ze in Parijs aan het Lycée Louis-le-Grand en aan de Sorbonne, waar ze diploma’s in natuurkunde en filosofie behaalt. In 1941 promoveert ze op onderzoek naar licht in gekromde ruimte, voortbouwend op Einsteins relativiteitstheorie.

Ze werkt aan vraagstukken rond relativiteit, zwaartekracht en de vereniging van natuurkrachten en correspondeert zelfs met Albert Einstein. In 1956 wordt Tonnelat hoogleraar theoretische fysica aan de Universiteit van Parijs. Ze verwerft erkenning als onderzoeker én auteur over Einsteins werk, en groeit uit tot een internationale wetenschappelijke autoriteit en een Bourgondische grootheid.

Een symbolisch moment

De onthulling van de 72 namen vond plaats op een symbolische datum: 26 januari. Op die dag beginnen in 1887 de eerste graafwerkzaamheden voor de bouw van de Eiffeltoren.

In aanwezigheid van prominente wetenschappers, onder wie de voorzitter van de Académie des sciences en vertegenwoordigers van de Sorbonne en het Observatorium van Parijs, is de lijst officieel gepresenteerd.

“Door deze vrouwen te eren, vieren we degenen aan wie de wetenschap zoveel te danken heeft en inspireren we toekomstige generaties. De Eiffeltoren omarmt daarmee volledig zijn rol als baken van humanisme.”

Jean-François Martins, voorzitter van SETE,

Meer dan een toeristische bezienswaardigheid

Met deze toevoeging verandert de Eiffeltoren niet alleen architectonisch, maar ook symbolisch.

Waar het monument ooit uitsluitend mannelijke genialiteit verheerlijkte, vertelt het nu een vollediger verhaal, over doorzettingsvermogen, doorbraken en verborgen talent.

Voor bezoekers wordt een wandeling rond de eerste verdieping een ontdekkingstocht door de complete geschiedenis van de wetenschap.
Voor Parijs is het een krachtig statement: zelfs de meest iconische monumenten kunnen meegroeien met hun tijd.